Ein wenig Geschichte...

Unter den größten polnischen Sportvereinen nimmt Gornik Zabrze / Bergmann Hindenburg einen besonderen Platz ein.
Seine Geschichte begann allerdings erst Ende des Jahres 1948, als infolge einer politischen Entscheidung zueinem Zusammenschluss von vier kleineren, lokalen Vereinen kam.
Obwohl es damals gegen den Willen der einzelnen Vereine geschah, kann man sich aus der heutigen perspektive nicht vorstellen, dass es zu dieser Fusionnicht gekommen wäre.
Die stadt Zabrze, von 1915 bis 1945 Hindenburg, die seit 1945 zu Polen gehört wurde im September 1967 von dem französischen Staatspräsidenten Charles de Gaulle als die schlesischte Stadt Schlesiens genannt.
Innerhalb einer kurzen Zeit brachte es Gornik Zabrze zu eine sportgroßmacht und blieb über ein halbes Jahrhundert die "visitenkarte" des Bergbaus, des wichtigsten Wirtschaftszweiges Schlesiens und Polens.
Mit 14 Landesmeistertiteln ist Gornik neben Ruch Chorzow (Könnigshütte) der erfolgreichste Fußballverein Polens. Mehrmals gewann der Sportklub aus Zabrzeden Polnischen Pokal.
Ferner kam Gornik als einziger Polnischer Fußballverein 1970 bis ins Finale des Europapokals der Pokalsieger.
Die Leichtathleten und die Fußballspieler von Gornik errangen überdies die wertvollsten Titel:
- die Olimpiamedallien sowie die Medallien von Welt- und Europameisterschaften.

2009 begann für den Verein leider eine neue Ära... der abstieg in die 1. Liga

Gornik Zabrze / Bergmann Hindenburg

Gegründet: 1948
Farben: Weiß-Blau-Rot

Stadion Name:
- 1934 bis 1945 (2005) unter dem namem von: Adolf Hitler
- ab 2005 offiziell Ernesta Pola.


Polnische Meister:
1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972, 1985, 1986, 1987, 1988

Wizemeiste:
1962, 1969, 1974, 1991

Polnische Pokalsieger:
1965, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972

Teilname in Pokal Finale:
1956, 1957, 1962, 1966, 1986, 1992, 2001

Super-Pokal:
1988

Teilname in Super-Pokal Finale:
1987

Finale des Europapokals der Pokalsieger:
1970

_________________________________

Sonstige Teilnamen:

PEMK: 1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1972, 1973, 1986, 1987, 1988, 1989
PEZP: 1970, 1971
UEFA: 1975, 1978, 1990, 1992, 1995
Intertoto: 1961, 1966, 1974, 1984, 1985, 1986, 1996
America CUP: 1963

Ein wenig über jetzige Situation...

Seit 2007 engagiert sich der polnische Ableger der Allianz-Versicherung beim Rekordmeister Gornik Zabrze. Doch längst musste der Konzern einsehen, dass der polnische Fußball ganz eigenen Gesetzen gehorcht.

Wlodzimierz Lubanski, Jerzy Gorgon, Andrzej Szarmach, Zygfryd Szoltysik, Hubert Kostka. Namen, die hierzulande kaum jemanden geläufig sind, in Polen die Fußballfans aber bis heute in Verzückung bringen. In den 70er Jahren waren diese Spieler neben Kazimierz Deyna, Grzegorz Lato und Jan Tomaszewski Stars der polnischen Nationalmannschaft. Jener von Kazimierz Gorski trainierten Nationalmannschaft, die östlich der Oder bis heute als die beste Auswahl aller Zeiten gilt. 1972 Olympiasieger, 1974 WM-Dritter, 1976 Silbermedaillengewinner bei den Olympischen Spielen in Montreal und 1978 immerhin noch Teilnehmer der zweiten Finalrunde bei der WM in Argentinien.



Lubanski, Gorgon, Szarmach, Szoltysik und Kostka stehen aber nicht nur für die goldene Ära der »Weiß-Roten«. »Spielt wie ihr es früher einmal getan habt«, singen die Fans von Gornik Zabrze heute vor jedem Auftritt ihrer Mannschaft, und denken dabei sehnsuchtsvoll an eben jene Fußballer, deren Kombinationen sie selber nur von Youtube und dem Geschichtskanal des polnischen Staatsfernsehens herkennen. Mit ihnen im Kader, in dem Wlodzimierz Lubanski 1962 bereits mit 15 debütierte, errang der Verein aus dem oberschlesischen Kohlerevier zwischen 1961 und 1972 acht Meistertitel, sechs Pokalsiege und schaffte als bisher einziger polnischer Klub den Einzug ins Finale eines internationalen Wettbewerbs. 1970, nach einem denkwürdigen Halbfinale gegen AS Rom, das durch einen Münzwurf entschieden werden musste, unterlag man im Europapokal der Pokalsieger mit 2:1 Manchester City.

Es sind Erfolge, die den Mythos von Gornik Zabrze begründet haben. Mit insgesamt 14 nationalen Meisterschaften und den sechs Pokalsiegen ist der Bergarbeiterklub bis heute Rekordtitelträger in Polen, obwohl die letzte Meisterschaft vor mittlerweile 21 Jahren gefeiert werden konnte.

Ein stetiger Abstieg

Nach der politischen Wende war der Klub 1991 zwar noch einmal Vizemeister, doch nach seinem letzten Auftritt im UEFA-Cup in der Saison 1994/95, mit den späteren Bundesligaakteuren Tomasz Hajto und Tomasz Waldoch, ging es mit Gornik Zabrze langsam aber stetig bergab. In den letzten zehn Jahren spielte der Traditionsverein fast nur noch gegen den Abstieg und spiegelte damit die wirtschaftliche Entwicklung der Region wieder. Mit der Schließung der meisten Kohlebergwerke verlor der Verein seine bisherigen Geldgeber. Ein Strukturwandel, der andere oberschlesische Traditionsvereine noch stärker traf. Erzrivale Ruch Chorzow, mit einem Pokalsieg weniger als Zabrze der zweiterfolgreichste Fußballklub Polens, verschwand zur Beginn des Jahrtausends gleich für mehrere Jahre in der 2. Liga.

Die große wirtschaftliche Wende kam für Gornik Zabrze ein Jahr vor seinem 60. Gründungsjubiläum. Im Sommer 2007 gab der polnische Ableger der Allianz-Versicherung sein Engagement bei dem Rekordtitelträger bekannt, zunächst als Hauptsponsor und seit einem Jahr auch als Hauptaktionär. »Wir unterstützen die Besten auf ihrem Weg an die Spitze«, lautet das Motto dieser neuen Partnerschaft, das auf der Internetseite des Vereins zu lesen ist, und die Fans wieder von einer besseren Zukunft träumen ließ. Auch deshalb, weil das Versicherungsunternehmen ein klares sportliches Ziel vorgegeben hat. »2012, dem Jahr der EM, wollen wir die Meisterschaft gewinnen«, erklärte zum Einstieg Michael Müller, Vize-Vorsitzender von Allianz-Polska und in seiner Freizeit Mitglied des VfB Stuttgart.

Symbol dieser erfolgreichen Zukunft soll ein neues Stadion für knapp 32.000 Zuschauer werden, das nicht zufällig sowohl architektonisch als auch namentlich an die Münchener Arena erinnern wird.

Dass sich jedoch sportlicher Erfolg nicht planen lässt, und schon gar nicht in Polen, wo der Fußball eigene Gesetze hat, mussten Michael Müller und das sein Gehalt zahlende Versicherungsunternehmen in der abgelaufenen Saison erfahren. Mit gerade mal sieben Siegen stieg der Traditionsverein in die 2. Liga ab. Nur der Lizenzentzug für LKS Lodz verhinderte, dass der Verein auf dem unrühmlichen letzten Tabellenplatz landete. Dabei hatte man zur Beginn der Saison ganz andere Ziele. Nach einem beachtlichen 8. Platz in der Vorsaison, mit einer jungen Mannschaft um die Veteranen Jerzy Brzeczek, dem 37-jährigen Onkel von Dortmunds Jakub Blaszczykowski, und Tomasz Hajto, der auf den polnischen Fußballplätzen immer noch so viele Gelbe Karten wie zu seinen besten Bundesligazeiten sammelt, glaubte die Führungsetage des Vereins und von Allianz-Polska an einen Platz unter den ersten Fünf.

Der damalige Vereinsvorsitzende Ryszard Szuster hielt bei der Saisoneröffnung, euphorisiert durch Siege in der Saisonvorbereitung und das vierthöchste Budget in der Ekstraklasa, gar die Meisterschaft für möglich.

Doch schon nach den ersten Saisonspielen zeigte sich, dass die Mannschaft die Erwartungen nicht erfüllen kann. Von den ersten fünf Partien gingen drei verloren. Eine Bilanz, die sich trotz Trainerwechsel bis zum Ende der Saison fortsetzte.

Und dies ist für viele polnische Fußballfans und Sportjournalisten die größte Überraschung. Denn mit Henryk Kasperczak engagierte Gornik Zabrze nicht nur einen Star der glorreichen 70er Jahre, sondern nach Ansicht der meisten Experten auch den besten polnischen Trainer. Ein Ruf, den sich der in Zabrze geborene Kasperczak, der jedoch niemals für diesen Verein gespielt hat, seit 1978 in Frankreich, Afrika und bei Wisla Krakau erarbeitet hat und von seinem neuen Arbeitgeber fürstlich entlohnen ließ. Mit ca. 600.000 Euro war Kasperczak der bestverdienendste Trainer der Liga. Ob der ehemalige defensive Mittelfeldspieler, der nach dem letzten Spieltag zurücktrat, aber noch einmal einen so gut bezahlten Job bekommt, darf bezweifelt werden. Von den fünf Akteuren, die Kasperczak in der Winterpause für ca. 1.2 Millionen Euro holte, für polnische Verhältnisse eine fast schon galaktische Summe, konnten nur zwei überzeugen.

Noch fraglicher als die Transfers war aber die Taktik des Startrainers. Mit drei defensiven Mittelfeldspielern und nur einem Stürmer hat die Mannschaft in der gesamten Rückrunde gerade mal 12 Tore erzielt.

Vorteilsnahme in der Führungsetage

Der Abstieg von Gornik Zabrze hat jedoch nicht nur sportliche Gründe. Trotz der vielen Skandale im polnischen Fußball, die in den letzten Jahren publik wurden, vertraute das Versicherungsunternehmen der alten Funktionärsgarde, der das eigene Wohl näher ist als das des Vereins. Bestes Beispiel dafür ist Ryszard Szuster. Dieser war nicht nur Vorsitzender von Gornik Zabrze, sondern nebenbei noch Spielerberater. Zwei Funktionen, die der ehemalige Sportjournalist gekonnt miteinander verband. Zur Beginn der Saison holte Szuster zwei seiner südamerikanischen Klienten, deren fußballerisches Talent einiges zu wünschen ließ, für teueres Geld nach Oberschlesien. Und im Winter stellte sich heraus, dass sieben Spieler von Gornik Zabrze von ihm vertreten werden. Zum Zeitpunkt dieser Entdeckung war Ryszard Szuster längst nicht mehr Vorsitzender des Traditionsvereins. Nach dem fünften Spieltag entließ die polnische Allianz nicht nur den Trainer, sondern auch gleich die gesamte Führungsetage.

Doch auch bei dessen Nachfolger bewies das Versicherungsunternehmen kein glückliches Händchen. Jedrzej Jedrych ist zwar vollkommen integer, wenn es um Fußball geht, aber auch nur deshalb, weil er bis dahin Politiker der Kaczynski-Partei »Recht und Gerechtigkeit« war. Und diese Unerfahrenheit machte sich auch bei der Leitung des Klubs bemerkbar. Um die Spieler im Abstiegskampf zu motivieren, konnten mit Jedrychs Wissen ca. 100 Ultras das Trainingsgelände stürmen, um von den Spielern auf ihre Art und Weise besondere Leistungen zu verlangen. T-Shirts mit dem Aufdruck »Es reicht nicht, nur etwas zu rennen oder sich zu bemühen. Mit unserem Wappen auf dem Herzen muss man sich den Arsch verbrennen«, mussten sich die sichtlich geschockten Profis bei der Trainingseinheit anziehen.

Solche ungewöhnlichen Motivationsmethoden dürfte es unter dem neuen Trainer Ryszard Komornicki nicht mehr geben. Schon aus der Schweiz aus kritisierte der ehemalige Mittelfeldspieler, der 1988 den Klub zu seiner letzten Meisterschaft führte, die Entwicklung bei Gornik Zabrze. Und an die sportlichen Erfolge der 80er Jahre soll nun der ehemalige Trainer des FC Aarau anknüpfen. Dies erklärte jedenfalls das aus Deutschland stammende Versicherungsunternehmen, welches trotz des Abstiegs weder sein Engagement bei dem polnischen Rekordmeister beenden noch an der Vorgabe Meisterschaft 2012 etwas ändern möchte.

Warum auch? 1978 stieg der Verein bereits schon einmal überraschend aus der 1. Liga ab und meldete sich ein Jahr später in der höchsten polnischen Spielklasse zurück. Mit Erfolg: Zwischen 1985 und 1988 gewann Gornik vier Meistertitel in Folge.

Doch bis zur Wiederholung dieser Erfolge dienen Allianz-Polska und Gornik Zabrze als das Beispiel dafür, wie man es nicht machen sollte im polnischen Fußball. Im Vorfeld der Europameisterschaft 2012 wird die von Investoren und Sponsoren über Jahre hinweg gemiedene Ekstraklasa neu entdeckt. So übernahm vor einigen Wochen Zygmunt Solorz, Gründer des TV-Senders Polsat und laut Forbes der reichste Pole, den Erstligisten Slask Breslau. Mit einem klaren Bekenntnis: »Wir wollen nicht die selben Fehler begehen wie die Allianz in Zabrze.«

Manchester City FC - KS Górnik Zabrze

Pokal der Pokalsieger, Finale, 29. April 1970
Praterstadion, Wien

Nach dem Erstrunden-Aus von Titelverteidiger Slovan Bratislava CHZJD gegen NK Dinamo Zagreb blieb es KS Górnik Zabrze vorbehalten, die Ehre Osteuropas zu retten. Im Endspiel scheiterten die Polen jedoch an einer Manchester City FC-Mannschaft, die von Trainerfuchs Joe Mercer in Wien bestens eingestellt wurde. Herausragende Mittelfeldspieler wie Colin Bell und Neil Young, ein trickreicher Außenstürmer wie Mike Summerbee und der Allround-Stürmer Francis Lee ließen nichts anbrennen. Im Halbfinale hatte City den FC Schalke 04 nach einer 0:1-Niederlage in Gelsenkirchen an der Maine Road mit 5:1 vom Platz geschossen.

Chaos in Chorzów
Star im Team von Górnik Zabrze war der überragende Stürmer Wlódzimierz Lubanski. Nach den Siegen gegen Olympiakos Piraeus FC und Rangers FC zogen die Polen in ausgesprochen kurioser Art und Weise ins Finale ein. Im Halbfinale gegen AS Roma endeten beide Spiele mit einem 1:1. Das Rückspiel in Chorzów ging also in die Verlängerung. Dort trafen beide Teams je einmal und Roma wähnte sich nach dem 2:2 aufgrund der Auswärtstorregel schon im Endspiel, doch dann wurde bekannt, dass diese Regel damals nur für die regulären 90 Minuten galt, also wurde ein drittes Spiel nötig. In Straßburg trennten sich beide Mannschaften erneut 1:1, doch am Ende jubelten die Polen, denn Górnik gewann ... beim Losentscheid durch Münzwurf!

Strömender Regen und ein Schirm
Aufgrund eines mehrere Stunden anhaltenden Wolkenbruchs wohnten nur knapp 8000 Zuschauer im Praterstadion dem Endspiel bei. Neil Young brachte Manchester City nach elf Minuten in Führung und "Franny" Lee sorgte per Elfmeter noch vor der Pause für die Vorentscheidung. Doch Górnik zeigte Moral und kam 20 Minuten vor dem Ende durch Stanislaw Oslizlo noch einmal heran. Am Ende triumphierten jedoch die Engländer und ihr Kapitän Tony Book durfte den Pokal in die Höhe stemmen - unter einem Regenschirm!

Manchester City FC - KS Górnik Zabrze 2:1

Runde: Finale
Halbzeit: 2:0
Datum: 29.04.1970
Anstoß: 19:30
Stadion: Praterstadion
Ort: Wien
Zuschauer: 7968
Schiedsrichter: SCHILLER Paul (AUT)

___________________________________________________

Saison 1969 - 1970

Erste Runde

Athletic - Man. City 3-3 0-3
Olympiacos - Górnik 2-2 0-5

Zweite Runde

Lierse - Man. City 0-3 0-5
Górnik - Rangers 3-1 3-1

Viertelfinals

Académica - Man. City (n.V.) 0-0 0-1
Levski - Górnik (aus) 3-2 1-2

Halbfinals

Schalke - Man. City 1-0 1-5
Roma - Górnik 1-1 2-2

Endspiel

Man. City - Górnik 2-1

Barborka 2010

Uczestnikami uroczystych Barbórek bardzo często byli piłkarze Górnika Zabrze, którzy w najlepszych latach klubu seryjnie zdobywali mistrzostwo Polski. A ich kibice, wywodzący się głównie z górniczej braci, chcieli koniecznie gościć u siebie Włodka Lubańskiego i jego słynnych kolegów.


- Najczęściej byliśmy zapraszani do siedziby Zabrzańskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego - opowiada nam Lubański. - Na takich imprezach budowało się atmosferę wspólnie z górnikami, którzy mogli z nami porozmawiać, poznać nas bliżej. A nie chodziło przecież o to, by nas oglądali wyłącznie "piętnastego", gdy meldowaliśmy się na kopalni przy okazji kwitowania wypłaty. Była świetna zabawa, zawodnicy i górnicy bawili się razem przy stole, jak również na parkiecie. Naprawdę było dużo tańca... - śmieje się Lubański, który mieszka teraz w Belgii, ale bardzo często odwiedza rodzinny Śląsk. A jak już 75-krotny reprezentant Polski przyjeżdża na Śląsk, to obowiązkowo wpada do swojego dawnego klubu. - Górnik miał dobrą rundę jesienną, a mam nadzieję, że wiosna będzie jeszcze lepsza. Tego mu zresztą życzę - dodaje pan Włodzimierz.
Kolega boiskowy Lubańskiego Stanisław Oślizło zaznacza, że na Barbórkach obowiązkowo meldowały się górnicze szychy, które błyszczały w towarzystwie gwiazd piłkarskich Górnika. Swoje stałe miejsce na takich imprezach miał Jan Mitręga, długoletni minister górnictwa i energetyki, który był wiernym kibicem zabrzańskiej drużyny. Obok niego zasiadał twórca potęgi Górnika, jego prezes Eryk Wyra, także mocno związany z resortem górnictwa. - Oni zapraszali nas do jednej z zabrzańskich restauracji, która teraz nazywa się "Gościniec". Atmosfera była przesympatyczna, w trakcie tych barbórkowych zabaw można było dobrze zjeść i - przede wszystkim - napić się dobrego piwa. Nikt sobie nie żałował... Na kufel jasnego z pianką zapraszały nas przed Barbórką także te kopalnie, w których byliśmy prowadzeni na etatach. Ja miałem etat na "Makoszowach", później prowadziła mnie kopalnia "Szczygłowice". Górnicy nie mieli do nas żadnych pretensji, że mamy dniówki dołowe, ale nie zjeżdżamy do kopalni. Dawaliśmy im w zamian radość, gdy przychodzili na stadion - przyznaje Oślizło, były kapitan Górnika i jego żywa legenda. Pan Staszek przypomina sobie, że jedną z Barbórek zespół spędził w Szkocji, gdzie rozgrywał mecze towarzyskie. Piwo w szkockim pubie, którym zabrzanie postanowili uczcić górnicze święto nie smakowało im jednak tak, jak krajowe...

Górnik Zabrze (vollständig: Klub Sportowy Górnik Zabrze)

ist ein am 14. Dezember 1948 gegründeter polnischer Fußballverein aus der südpolnischen Stadt Zabrze (ehemals Hindenburg O.S., bis 1915 Zabrze). Die Klubfarben sind Weiß-Blau-Rot. Entstanden ist aus einer Fusion von RKS Concordia, KS Pogon, RKS Skra und KS Zjednoczenie. Seit jeher ist der Verein ein Symbol der Bergarbeiter der polnischen Region Oberschlesien.

Die Spielstätte des Klubs ist seit der Vereinsgründung das Ernst-Pohl-Stadion an der Ul. Roosevelta 81. Internationale Spiele wurden teilweise im Stadion Slaski gespielt. Viele ältere Fans erinnern sich noch an Spiele gegen Austria Wien oder AS Rom vor über 100 000 Zuschauern.

Górnik Zabrze ist (mit Ruch Chorzów zusammen) polnischer Rekordmeister mit 14 Titeln in der Meisterschaft und 6 Pokalsiegen. In den 60er Jahren dominierte Górnik im polnischen Fußball und sicherte sich in 10 Jahren gleich 6 Meistertitel und 3 Pokalsiege. 1970 stand Górnik Zabrze im Finale des Europapokals der Pokalsieger, in dem es sich allerdings Manchester City mit 1:2 geschlagen geben musste. Górnik ist somit die einzige polnische Mannschaft überhaupt, die ein europäisches Finale erreicht hat. In den 1980er Jahren gab es nochmals vier weitere Meistertitel für Górnik. Viermal hintereinander beendete die Mannschaft die Saison als erste in der Tabelle und machte Górnik zum Rekordmeister.

Podsumowanie występów Górnika w 2010 roku
24 grudnia 2010

Meczem ligowym z Widzewem Łódź piłkarze Górnika zakończyli występy w 2010 roku. Łącznie rozegrano 75 spotkań (1. liga, ekstraklasa, Puchar Polski i sparingi). Najlepszym strzelcem z dorobkiem 21 bramek został Adrian Świątek.

Dla porównania w 2008 roku nasi piłkarze rozegrali 62 mecze: 20 zwycięstw, 13 remisów i 29 porażek (bramki 83:80). Najwięcej bramek zdobył wówczas Przemysław Pitry (12). Z kolei rok temu rozegrano 60 spotkań: 27 wygranych, 13 remisów i 20 przegranych (bramki 92:57). Najlepszym strzelcem był Dawid Jarka (14).


Występy Górnika w 2010 roku:

1. 20 stycznia (Sparing), Górnik – Juniorzy Górnika 6:0 / Jarka (dwie), Banaś, Szczot, Pitry, Bonin
2. 20 stycznia (Sparing), Górnik - Rozwój Katowice 1:2 / Marozas
3. 23 stycznia (Sparing), GKS Tychy - Górnik 1:1 / Besta
4. 23 stycznia (Sparing), Górnik - Odra Wodzisław 4:1 / Szczot (dwie), Pitry, Jarka
5. 27 stycznia (Sparing), Jarota Jarocin - Górnik 0:2 / Gajewski, Jarka
6. 30 stycznia (Sparing), Ślęza Wrocław - Górnik 1:2 / Trznadel, Kamiński
7. 2 lutego (Sparing), Górnik - Korona Kielce 2:2 / Trznadel, Bonin
8. 5 lutego (Sparing), Górnik - Polonia Bytom ME 1:1 / Jarka
9. 5 lutego (Sparing), Górnik - Śląsk Wrocław 1:0 / Gajewski
10. 10 lutego (Sparing), Sageata Stejaru - Górnik 1:0
11. 12 lutego (Sparing), Banik Ostrava - Górnik 0:0
12. 13 lutego (Sparing), Arsenał Kijów - Górnik 1:1 / Banaś
13. 13 lutego (Sparing), Żetisu Tałdykorgan - Górnik 3:1 / Szczot
14. 17 lutego (Sparing), Helios Charków - Górnik 2:1 / Gajewski, Pitry
15. 19 lutego (Sparing), FK Homel - Górnik 1:0
16. 20 lutego (Sparing), Wołyń Łuck - Górnik 0:2 / Bonin, Wodecki
17. 27 lutego (Sparing), GKS Tychy - Górnik 1:5 / Pitry, Wodecki, Bonin, Gajewski, Świątek
18. 27 lutego (Sparing), Górnik - Piast Gliwice ME 4:1 / Trznadel (dwie), Cebula, Galus
19. 6 marca (Sparing), Górnik - Krupiński Suszec 0:1
20. 7 marca, GKS Katowice - Górnik 0:0
21. 13 marca (Sparing), Iskra Pszczyna - Górnik 0:7 / Gancarczyk (dwie), Świątek (dwie), Trznadel, Zahorski, Wasil
22. 14 marca, Górnik - GKP Gorzów 1:0 / Cebula
23. 19 marca (Sparing), Górnik - Juniorzy Górnika 1:2 / Świątek
24. 20 marca, Podbeskidzie Bielsko-Biała - Górnik 0:1 / Wodecki
25. 26 marca, Górnik - Flota Świnoujście 1:1 / Przybylski
26. 27 marca (Sparing), Wawel Wirek - Górnik 0:3 / Świątek, Strąk, Gajewski
27. 2 kwietnia (Sparing), Górnik - BKS Stal Bielsko-Biała 1:1 / Trznadel
28. 3 kwietnia, Sandecja Nowy Sącz - Górnik 2:1 / Zahorski
29. 13 kwietnia (Sparing), GKS Tychy - Górnik 1:3 / Bonin (dwie), Przybylski
30. 16 kwietnia (Sparing), Górnik - Ruch Radzionków 0:2
31. 16 kwietnia (Sparing), Górnik - Górnik 09 Mysłowice 6:1 / Pitry (cztery), Świątek oraz gol samobójczy
32. 20 kwietnia (Sparing), Unia Kosztowy - Górnik 0:3 / Wodecki (dwie), Pitry
33. 24 kwietnia, Górnik - Znicz Pruszków 2:0 / Zahorski, Bonin
34. 27 kwietnia (Sparing), Walka Zabrze - Górnik 1:4 / Trznadel, Groborz, Gajewski, Wasil
35. 28 kwietnia, Górnik - MKS Kluczbork 3:2 / Świątek (dwie), Zahorski
36. 1 maja, Motor Lublin - Górnik 0:3 / Świątek (dwie), Zahorski
37. 4 maja (Sparing), Victoria Jaworzno - Górnik 0:5 / Pitry (dwie), Strąk, Trznadel, Leszczak
38. 8 maja, Górnik Łęczna - Górnik 1:1 / Bonin
39. 12 maja, Pogoń Szczecin - Górnik 0:2 / Świątek, Przybylski
40. 16 maja, Górnik - Stal Stalowa Wola 3:0 / Pitry, Świątek, Wodecki
41. 21 maja, ŁKS Łódź - Górnik 1:4 / Świątek (dwie), Zahorski, Strąk
42. 26 maja, Górnik - Warta Poznań 2:3 / Zahorski (dwie)
43. 1 czerwca, Dolcan Ząbki - Górnik 0:1 / Zahorski
44. 5 czerwca, Widzew Łódź - Górnik 3:0
45. 8 czerwca (Sparing), Energetyk ROW Rybnik - Górnik 1:4 / Gajewski, Pitry, Świątek oraz gol samobójczy
46. 3 lipca (Sparing), Silesia Lubomia - Górnik 1:8 / Sikorski (dwie), Wodecki (dwie), Kantor, Bębenek, Świątek, Bonin
47. 7 lipca (Sparing), Sandecja Nowy Sącz - Górnik 1:1 / Bębenek
48. 10 lipca (Sparing), LKS Nieciecza - Górnik 3:2 / Świątek, Sikorski
49. 17 lipca (Sparing), Nielba Wągrowiec - Górnik 4:3 / Kopacz, Tumicz, Chałas
50. 17 lipca (Sparing), GKP Gorzów - Górnik 0:1 / Świątek
51. 21 lipca (Sparing), Chojniczanka Chojnice - Górnik 1:1 / Wodecki
52. 21 lipca (Sparing), Lechia Gdańsk - Górnik 2:3 / Gierczak, Zahorski, Bonin
53. 23 lipca (Sparing), Lech Poznań - Górnik 0:0
54. 24 lipca (Sparing), Flota Świnoujście - Górnik 0:1 / Banaś
55. 30 lipca (Sparing), Górnik - MC d'Alger 2:0 / Świątek, Banaś
56. 31 lipca (Sparing), Górnik - LZS Leśnica 2:1 / Chałas, Kopacz
57. 6 sierpnia, Górnik - Polonia Warszawa 0:2
58. 14 sierpnia, Zagłębie Lubin - Górnik 1:2 / Zahorski, Świątek
59. 21 sierpnia, Arka Gdynia - Górnik 2:0
60. 25 sierpnia, Wisła Płock - Górnik 1:3 / Gierczak (dwie), Zahorski
61. 29 sierpnia, Górnik - Ruch Chorzów 1:0 / Magiera
62. 3 września (Sparing), Zagłębie Lubin - Górnik 1:2 / Zahorski, Krzysztoporski
63. 11 września, Cracovia - Górnik 2:3 / Gierczak, Zahorski, Bonin
64. 18 września, Górnik - GKS Bełchatów 1:0 / Zahorski
65. 21 września, Górnik - Lechia Gdańsk 0:2
66. 25 września, Lechia Gdańsk - Górnik 5:1 / Wodecki
67. 2 października, Górnik - Jagiellonia Białystok 0:1
68. 8 października (Sparing), Górnik - FC Hradec Kralove 1:1 / Świątek
69. 17 października, Górnik - Wisła Kraków 1:0 / Kwiek
70. 24 października, Górnik - Lech Poznań 2:0 / Wodecki (dwie)
71. 31 października, Legia Warszawa - Górnik 2:1 / Sikorski
72. 6 listopada, Górnik - Polonia Bytom 1:1 / Jonczyk
73. 13 listopada, Śląsk Wrocław - Górnik 4:0
74. 19 listopada, Górnik - Korona Kielce 2:1 / Zahorski, Sikorski
75. 27 listopada, Widzew Łódź - Górnik 4:0


Ogółem rozegrano 75 spotkań, z czego:

- zwycięstwa Górnika: 40
- remisy: 14
- porażki: 21


Stosunek bramek: 141:84


Strzelcy Górnika w 2010 roku:
21 - Adrian Świątek
16 - Tomasz Zahorski
12 - Przemysław Pitry, Marcin Wodecki
11 - Grzegorz Bonin
8 - Robert Trznadel
7 - Dawid Gajewski
5 - Dawid Jarka, Daniel Sikorski
4 - Adam Banaś, Piotr Gierczak, Robert Szczot
3 - Mariusz Przybylski, Paweł Strąk
2 - Maciej Bębenek, Konrad Cebula, Tomasz Chałas, Mariusz Gancarczyk, Bartosz Kopacz, Damian Wasil oraz dwa gole samobójcze
1 - Ales Besta, Marcin Galus, Kamil Groborz (zawodnik testowany), Michał Jonczyk, Mateusz Kamiński, Mateusz Kantor, Pawek Krzysztoporski, Aleksander Kwiek, Sebastian Leszczak, Mariusz Magiera, Eimantas Marozas (zawodnik testowany), Łukasz Tumicz (zawodnik testowany).

Historia Edmunda Kowala: Dryblować to jak oddychać

Był jednym z największych objawień śląskiej piłki wszech czasów. Niezwykły talent łączył z chłopięcą niefrasobliwością. Jego straszna przedwczesna śmierć to bodaj najtragiczniejszy epizod w dziejach naszego futbolu. Gdyby żył, świętowałby dziś 80. urodziny.

Gdybym miał wybrać ledwie trzech piłkarzy, których wspomnienie wywołuje u mnie największy żal, że nie mogłem zobaczyć ich na własne oczy, "Epin" czy też "Epi" (taką miał ksywkę) na pewno byłby w tej trójce. Kiedy śledzi się karierę tego niezwykłego żonglera, nasuwa się porównanie do... Garrinchy. Bez przesady! Podobnie jak genialny Brazylijczyk był Kowal błyskotliwym dryblerem. Podobnie jak Brazylijczyk traktował futbol jak ciągłą zabawę, pretekst do wygłupu. Podobnie jak Brazylijczyk miał też kłopoty z alkoholem. Tylko żył znacznie krócej...

18 stycznia 1957 roku "Trybuna Robotnicza" napisała: "Od wczoraj Bobrek przestał być mekką dla działaczy piłkarskich całego kraju. Wiadomość o tym, że Kowal nie podpisał jeszcze karty zgłoszeniowej do Górnika Zabrze, wywołała w światku piłkarskim wielkie poruszenie. Niektórzy, nawet poważni panowie, wybierali się w podróż do Bobrka i próbowali zmienić decyzję u... żony Kowala, gdyż w tym czasie jej małżonek przebywał w Warszawie, czekając blisko tydzień na odcinek zwolnienia z wojskowego klubu. Wczoraj wszystkie podróże zostały ucięte. Kowal wraz z Pohlem zameldowali się w Zabrzu z odcinkiem zwolnienia, nastąpiła uroczysta chwila podpisania zgłoszenia do Górnika. Jeszcze przedtem obaj piłkarze zgłosili się w nowym miejscu pracy - na kopalni Concordia, gdzie załatwiali wszystkie formalności związane z rozpoczęciem pracy".

Kim był człowiek, o którego swego czasu zabiegała cała piłkarska Polska?

Koledzy

Kiedy rozmawiam z futbolowymi gwiazdami sprzed lat, zawsze uderzają mnie trzy cechy: ich grzeczność, stanowczość w sądach i powściągliwość w pochwałach. W przypadku Kowala u kolegów, którzy go znali, trzecia cecha zawsze zanika, właściwie jakby jej nie było...

- To był największy talent, jaki widziałem w całym swoim życiu. Prawdziwy artysta piłki. Na treningach wiele razy próbowałem odebrać mu piłkę, zdarzało mi się to bardzo rzadko. Miał taki charakterystyczny zwód, robił nogą „krzyżyk” nad piłką i na to się wszyscy nabierali - mówił mi kilka lat temu Jan Kowalski, legenda Górnika, jeden z nielicznych, którzy mogą się jeszcze pochwalić, że z nim grali. Ten „krzyżyk »Epina «”, czyli ruch nogi nad piłką dezorientujący każdego obrońcę, stał się jego znakiem firmowym, był słynny na całą Polskę.

- Niezwykły technik, niezwykły... Grałem z nim w ataku Górnika, zawsze świetnie potrafił rzucić mi na skrzydło. Nigdy nie mogłem narzekać - przyznaje Roman Lentner, jeden z najlepszych skrzydłowych w historii polskiej piłki.

W głosie Stefana Florenskiego, pierwszego obrońcy w Polsce, który zaczął stosować wślizgi, wyczuwam drżenie. Obaj z Kowalem byli szczególnie blisko. - Kolegowaliśmy się od samego początku, bo w tym samym czasie trafiliśmy do Górnika. Był ode mnie trochę starszy [o dwa lata - przyp. red]. Często razem udawaliśmy się na treningi, Kowal mieszkał tuż obok mnie, zaraz po drugiej stronie ulicy. Mieszkaliśmy przy ul. Anieli Krzywoń, więc na stadion Górnika mieliśmy dość blisko - wspomina Florenski. - "Epi" to był najlepszy technik w Polsce. Robił, co chciał. Nie był szybki, ale nie było takiego, który dałby mu radę - zapewnia.

Dziwne kroki

Pierwszą drużyną Kowala była KS Odra przy hucie Julia w rodzinnym Bobrku, dzielnicy Bytomia. Grał w niej od 1946 roku. Jeszcze jako Erwin Ernest Schmidt, bo tak naprawdę się nazywał (imię i nazwisko zmienił jako 18-latek w 1949 roku). - Za bardzo nie chciał grać w klubie. Wolał na podwórkach, na hałdach. Zdarzyło się, że szedł z pracy, rzucał torbę i grał z chłopcami pięciu na jednego. Wtedy mógł kiwać, ile chciał, to sprawiało mu najwięcej zadowolenia - opowiadał wiele lat temu wydawanemu w Zabrzu "Górniczemu Słowu" Marceli Strzykalski, inny znany piłkarz grający w Bobrku, również reprezentant Polski, również mistrz kraju z Legią. - A jak ktoś mu powiedział, że za dużo drybluje, on stwierdzał, że może więcej nie przychodzić... - relacjonował Strzykalski.

- Gdy przyszedł do klubu, zaraz było widać, że to duży talent. Próbowałem zainteresować nim trenera Polonii Bytom Józefa Słoneckiego [pierwszy polski zawodowiec, przedwojenny zawodnik Pogoni Lwów - przyp. red] - mówił z kolei Józef Bajewicz, działacz z Bobrka. - Józiu przyjechał, popatrzył i powiedział: "A wiesz, to nie ma sensu - zobacz, jakie on kroki stawia...". Ja odpowiedziałem: "Słuchaj, to jest chłopak niedożywiony, zobaczysz, jak wkrótce będzie grał". Potem, gdy o Kowalu mówiła już cała Polska, Józiu przyszedł do mnie, przeprosił i powiedział: "Jednak miałeś rację z tym chłopakiem" - mówił Bajewicz.

I znów podobieństwo do koślawego Garrinchy: trenerzy nie mogli uwierzyć, że zrobi karierę, bo ruszał się... inaczej niż wszyscy: dziwacznie biegał na całych stopach.

W ekstraklasie zadebiutował w OWKS-ie Kraków. - To był przypadek. Rezerwa OWKS-u grała mecz w Bobrku i tam zauważono młodego, zdolnego piłkarza. Szybko wypisano mu bilet. Do wojska przyszedł jesienią, ale grać zaczął dopiero wiosną 1953 roku. Naprawdę rozwinął się jednak w rundzie jesiennej, zawdzięczając to indywidualnym zajęciom z trenerem Arturem Walterem. Myślę, że Kowal osiągnąłby znacznie więcej, gdyby już jako trampkarz zaczął trenować, powiedzmy, w Polonii Bytom. Tak się jednak nie stało i pewnych braków motorycznych i ogólnorozwojowych nie dało się już wyeliminować - relacjonował "Górniczemu Słowu" Roman Durniok, były piłkarz m.in. OWKS-u, potem trener. Braki Kowala nie miały jednak żadnego wpływu na decyzję Legii o przejęciu zawodnika. Trafił tam po rozwiązaniu krakowskiego klubu. W Warszawie byli nim zachwyceni, inaczej niż w kadrze. To niewiarygodne, ale Kowal w ciągu pięciu lat rozegrał w reprezentacji Polski zaledwie osiem meczów (w tym tylko dwa jako piłkarz Górnika!).

Legia

Najbardziej niezwykłe u Kowala było - tak jak u Garrinchy - połączenie niepowtarzalnej maestrii z niespotykaną niefrasobliwością. Wydaje się, że ten człowiek żył tylko teraźniejszością. Gdyby węgierski pisarz György Moldova znał Kowala, pewnie napisałby o nim cudowne opowiadanie. Zresztą kto wie? Może widział, co Kowal potrafi? Może genialny pomocnik Graf, alkoholik, ma w sobie coś z "Epiego"? Kowal kilkakrotnie wyjeżdżał przecież z Legią na Węgry, gdzie stołeczny zespół trenował wspólnie z Honvedem Budapeszt, wówczas jedną z najlepszych drużyn świata. Było to możliwe dzięki Janosowi Steinerowi, węgierskiemu trenerowi Legii, który wykorzystał kontakty. Legia była zakwaterowana w pensjonacie Honvedu na Wyspie Świętej Małgorzaty. Tak jak ówczesny bramkarz CWKS-u Edward Szymkowiak korzystał, podpatrując Gyulę Grosicsa (obronił wtedy nawet karnego samego Ferenca Puskasa), tak Kowal cieszył się, że mógł obserwować sposób gry - który bardzo mu odpowiadał - Nandora Hidegkutiego, cofniętego środkowego napastnika. Nie musiał strzelać, mógł dryblować, kłaść na ziemi rywali i zakładać siatki tej klasy obrońcom co Lorant i Buzánszky - członkom słynnej "Złotej Jedenastki".

Właśnie w Legii Kowal (nie "Kowol", jak czasem się na Śląsku zmienia wymowę jego nazwiska) stał się wielką gwiazdą. W stolicy skumplował się z innym śląskim asem Ernestem Pohlem, który również odsługiwał wojsko. Już w Legii rozegrali razem wiele genialnych spotkań (choćby słynne 12:0 z Wisłą Kraków w 1956 roku. Ciekawe, że strzelali wtedy sami Ślązacy: Pohl - pięć razy, Kowal - dwa, Brychczy - trzy, Kempny - raz, tylko gol samobójczy nie był dziełem piłkarza ze Śląska).

A "Epi" się po prostu bawił. Jak w meczu Legii z Valenciennes, gdy kilka razy zrezygnował ze zdobycia gola z bliskiej odległości, bo założył się, że puści bramkarzowi piłkę między nogami. Albo jak w meczu Legii z Garbarnią, gdzie rozpoczął drybling w stronę... własnego bramkarza, nie zważając na bezbramkowy rezultat (ponoć dostał za to karę i ochrzan).

Górnik

Dziś ta suma może wywołać jedynie ironiczne wzruszenie ramion, ale wtedy to był megatransfer. Kowal z Pohlem trafili ponoć do Zabrza za 20 tys. zł.

Po przyjściu do Górnika Kowal miał oczywiście pewne miejsce w składzie, choć już po jego drugim ligowym występie (zaskakujące 1:5 z ŁKS-em w Zabrzu) zdenerwowany trener Zoltan Opata wściekał się na łamach "Sportu": jeśli jego podopieczni będą prowadzić taki tryb życia jak dotychczas i nie będą wypełniali poleceń, on nie bierze odpowiedzialności za wyniki...

Osiem miesięcy po przyjściu do Górnika, w sierpniu 1957 roku, Kowal i Pohl zostali odsunięci przez Opatę od pierwszej drużyny. Klub ogłosił, że za niesportowy tryb życia zawiesza ich na pół roku. Byli jednak potrzebni, więc Kowal wrócił do gry już po dwóch miesiącach (chory na grypę Pohl trochę później).

Picie zaczęło się jednak ponoć przeradzać w chlanie. „Żal mi cię, »Epi «„ przestrzegał publicznie w „Głosie Sportowca” Artur Woźniak, wówczas trener Wisły Kraków. A „Epi” na nic nie zważał na boisku i poza nim. W towarzyskim meczu ze Standardem Liege wygranym 5:1 przedryblował, kogo się dało, i usiadł na piłce ustawionej na linii bramkowej. Kiedy rywale rzucili się w jego stronę, po prostu klapnął na tyłek, a piłka wtoczyła się do bramki...

Przed finałem Pucharu Polski w 1959 roku Kowala przedstawiano jako wzorowego męża, który odstawił alkohol i zajął się rodziną. "Raz na zawsze skończył z kieliszkiem. Dziś jest wzorowym mężem, mimo to nie rozstaje się nigdy z piłką, nawet w domu. Braki w porcelanie mówią wszystko". Kowal ciągle jednak pił, choć dawni koledzy z drużyny jeszcze dziś podkreślają, że nie ma co z niego robić pijaka...

Śmierć

Tragiczna śmierć Kowala jest jednym z najstraszniejszych epizodów w historii zabrzańskiego klubu. W Święta Wielkanocne wybrał się w odwiedziny do kolegi i wpadł pod tramwaj. Stało się to w dzielnicy Zaborze na wysokości nieistniejącej dziś starej poczty, blisko dawnej kopalni Zabrze. Kowal chciał w pełnym biegu wskoczyć do pędzącego wagonu, ale poślizgnął się na resztkach zlodowaciałego śniegu i się przewrócił. Za pazuchą miał flaszkę, która rozbijając się, dotkliwie go poraniła. Przewieziono go do miejscowego szpitala, ale tam nie było odpowiedniego sprzętu medycznego. Bardzo poważnie rannego piłkarza przewieziono do kliniki w Poznaniu, ale lekarze nie zdołali go już uratować.

- W szpitalu w Zabrzu byłem pierwszy, widziałem, jaki był posklejany. To już koniec z piłką, pomyślałem, choć oczywiście miałem nadzieję, że wszystko będzie dobrze. "Epi" miał dać znać, jak wróci - mówi Florenski.

Lentner: - Akurat byłem na zgrupowaniu kadry w Warszawie, kiedy doszło do tragedii. Ernest Pohl uprosił, kogo trzeba, i zdążył ze stolicy wrócić na pogrzeb.

Kazimierz Górski - wówczas szkoleniowiec Legii - zaproponował, aby rozegrać towarzyski mecz z Górnikiem, z którego dochód przeznaczono na pomoc rodzinie piłkarza. Udało się zebrać pokaźną jak na owe czasy sumę 50 tys. zł.

Florenski: - Czekaliśmy na wieści, czekaliśmy, co dalej. Nie uwierzy pan, co się stało. W pewnym momencie w pokoju spadł obraz. Tak, jakby "Epi" dawał mi znak: "Florek" wróciłem, już jestem.... No i pięć minut później zadzwonił telefon. Jeden z działaczy przekazał mi, że już jest, że przywieźli go z powrotem do Zabrza.

Martwego.

Na pogrzebie niosłem jego trumnę.

Edmund Karol Kowal (do 1949 roku Erwin Ernest Schmidt)

urodził się 16 lutego 1931 roku w Bytomiu, zmarł 22 kwietnia 1960 roku w Poznaniu)

Napastnik (choć był moment, gdy w Górniku przymierzali go do roli pomocnika).

Czterokrotny mistrz Polski (w 1955 i 1956 roku z Legią, w 1957 i 1959 z Górnikiem), dwukrotny zdobywca Pucharu Polski (w 1955 i 1956 z Legią).

W ekstraklasie dla OWKS-u Kraków rozegrał 16 meczów i zdobył siedem goli dla Legii Warszawa - 58 meczów i 15 goli, a dla Górnika - 60 meczów i 16 goli.

W reprezentacji Polski w latach 1953-1958 rozegrał osiem meczów, strzelił jednego gola.

Historia Wielkich Derbów Śląska w pigułce

To będą już 94. Wielkie Derby Śląska. Dotąd 38 razy wygrywał Górnik, 24 razy Ruch, a 31 razy był remis. W piątkowy wieczór na Cichej piłkarze dopiszą do tej historii kolejny rozdział.

1. Historia derbów Ruchu z Górnikiem zaczęła się jeszcze w czasach schyłkowego stalinizmu. Po raz pierwszy oba zespoły o punkty zagrały 18 marca 1956 roku, kilka dni po niespodziewanej śmierci towarzysza Bolesława Bieruta. Wygrał Górnik 3:1. To był zresztą pierwszy mecz zabrzan w historii ich występów w ekstraklasie.

2. Często nie wszystkim chętnym udawało się kupić bilet na mecz Górnika z Ruchem. Rekord, który już chyba nie zostanie pobity, padł 23 czerwca 1968 roku. Derby na Stadionie Śląskim obejrzało aż 80 tys. kibiców!

3. Ruch Chorzów to ostatni piłkarski mistrz epoki PRL-u. W 1989 roku wygrał ligę m.in. dzięki zwycięstwu nad Górnikiem w Zabrzu. Pod koniec meczu bramkarz Ruchu Ryszard Kołodziejczyk obronił rzut karny strzelany przez Ryszarda Cyronia! Od tej pory ani Ruch, ani Górnik, ani żaden inny śląski klub, nie zdobył mistrzostwa Polski.

4. Wielu uczestników WDŚ zrobiło potem kariery za granicą. Jan Urban w barwach Osasuny Pampeluna strzelił trzy gole Realowi Madryt na Estadio Bernabeu, a napastnik Krzysztof Warzycha do dziś jest legendą Panathinaikosu Ateny.

5. Klubom z Chorzowa i Zabrza kibicują sławni ludzie. Wielkim kibicem Górnika był prof. Zbigniew Religa. Ruchowi od zawsze sprzyja Wojciech Kilar. Gdy w 2007 roku niebiescy mieli kłopoty z otrzymaniem licencji na grę w ekstraklasie, słynny kompozytor nie krył oburzenia.

6. Obie firmy budują swój wizerunek także za granicą. Prezes i piłkarze Górnika udzielili niedawno wywiadów dla rosyjskich gazet. Fani Ruchu od lat przyjaźnią się z szalikowcami Atletico Madryt.

7. W derbach nigdy nie brakowało emocji. Derby w 2000 roku były wyjątkowo burzliwe. Kiedy sędzia podyktował wątpliwy rzut karny dla Górnika, wściekli piłkarze Ruchu otoczyli arbitra. Mariusz Śrutwa z Marcinem Baszczyńskim przewrócili go, arbiter otrzymał od piłkarzy wiele kopniaków. - Dlaczego sędzia się przewrócił? Bo krety ryły na boisku - wyjaśniał Śrutwa dziennikarzom. Sędzia natomiast tłumaczył się, że potknął się na serpentynie. Mecz wygrał Ruch, a PZPN zdyskwalifikował obu piłkarzy.

8. W 2008 roku derby powróciły na Stadion Śląski. Przed meczem kibiców rozgrzewała swoim koncertem Doda, a piłkarzy na boisko wyprowadzały ikony obu klubów: Gerard Cieślik i Włodzimierz Lubański. Ruch wygrał 3:2.

----------------------------------

__________________________

55 lat temu rozegrano pierwsze derby Śląska

Najważniejszy pierwszy krok, zanim innych zrobisz sto - słowa refrenu piosenki śpiewanej przez Annę Jantar w pełni oddają atmosferę, jaka panowała w drużynie Górnika przed pierwszym w historii klubu derbowym meczem z Ruchem. Rozegrano go 18 marca 1956 roku w Zabrzu, dokładnie 55 lat temu.

Górnik był w tym czasie przysłowiowym kopciuszkiem, debiutował w I lidze. Ruch był wtedy znanym klubem. Miał na koncie siedem tytułów mistrza Polski. Trenerem Górnika był chorzowianin Augustyn Dziwisz. Dla niego to było też wielkie wyzwanie. W mroźny zimowy dzień na trybunach stadionu przy ul. Roosevelta zasiadło 25 tysięcy kibiców, w zdecydowanej większości z Zabrza. Piłkarze Górnika rozgrzali do ich czerwoności. Pokonali Ruch 3:1. Dwie bramki dla zabrzan zdobył Edward Jankowski, w tym pierwszą, historyczną dla Górnika w I lidze. Było to w 10. minucie meczu. Sukces przypieczętował Manfred Fojcik. Honorowego gola dla Niebieskich strzelił legendarny Henryk Alszer.

Rewanżem za ten mecz było spotkanie obu drużyn rozegrane 5 VIII 1956 roku na niedawno oddanym do użytku Stadionie Śląskim w Chorzowie. Zgromadziło się na nim 60 tysięcy kibiców. Tym razem na inaugurację jesiennej rundy Ruch wygrał 2:1. Bramki dla Niebieskich zdobyli: Gerard Cieślik i Kazimierz Droździok. Honorowego gola dla Górnika strzelił Jankowski.

Potem niemal każdy z meczów rozegranych przez obie drużyny w I lidze miał swoją dramaturgię.

Strasznego "kaca" mieli kibice Górnika na stadionie przy ul. Cichej w Chorzowie 11 V 1966 roku. Ich pupile kroczący od zwycięstwa do zwycięstwa przegrali z Ruchem 1:5. Mimo tej porażki po raz siódmy zdobyli mistrzostwo Polski.

Głośnym echem rozniósł się nie tylko po Polsce wyczyn napastnika Górnika, Włodzimierza Lubańskiego, który 23 X 1971 w Chorzowie zdobył cztery bramki, a jego zespół wygrał 4:1. W 1989 roku Górnik był bliski zdobycia 15. tytułu mistrza Polski i piątego z rzędu. Tak się jednak nie stało. Przeszkodził mu w tym Ruch. 7 VI w Zabrzu wygrał 2:1. Bramki dla Ruchu zdobyli: Dariusz Gęsior, Krzysztof Warzycha (z karnego), a gola dla Górnika strzelił Ryszard Cyroń. To spowodowało, że Niebiescy czternasty raz zostali mistrzami kraju i pod tym względem dogonili Górnika.

Z najnowszej historii należy odnotować dwa mecze na Stadionie Śląskim. 2 III 2008 w obecności 45 tysięcy widzów Ruch wygrał 3:2. Bramki dla Ruchu zdobyli: Piotr Ćwielong, Grzegorz Baran, Marcin Nowacki; dla Górnika: Jerzy Brzęczek, Tomasz Zahorski. 28 II 2009 na Stadionie Śląskich w obecności 40 tysięcy widzów wygrał Górnik 1:0. Przepiękną bramkę z rzutu wolnego zdobył Adam Banaś. To było ważne zwycięstwo broniącego się przed spadkiem Górnika.

Ferenc Szusza: dziewięć strzałów na dziesięć wpadało w okienko

Na Węgrzech był uwielbiany, w samym Budapeszcie traktowany niczym bohater narodowy. Ferenc Szusza bohaterem jest również dla kibiców Górnika.
W sobotę w Budapeszcie wielkie piłkarskie wydarzenie, które ma uczcić pamięć słynnego piłkarza i trenera Ferenca Szuszy. Na stadionie w stolicy Węgier słynny Ujpest zmierzy się z Górnikiem Zabrze. Z oboma klubami związany był Szusza.

Urodzony w 1923 roku był znakomitym zawodnikiem, wręcz fenomenalnym strzelcem. Jest jednym z rekordzistów węgierskiej ekstraklasy - w latach 1941-60 rozegrał 463 mecze, w których zdobył blisko 393 gole! Znalazł się też w światowych tabelach rekordzistów - w jednym sezonie (1945/46) jako zawodnik Ujpestu nastrzelał rywalom aż 45 goli!

Kolacja z własnej kieszeni

- Był wybornym piłkarzem. Przydatne to było, gdy został trenerem. Nie tylko mówił nam, jak mamy coś zrobić, ale przede wszystkim potrafił wszystko pokazać - opowiada Jan Banaś, o którym mówiło się, że był jednym z ulubieńców węgierskiego szkoleniowca. - Czy ulubieńcem nie wiem, ale faktem jest, że dużo rozmawialiśmy. Na mecze do Zabrza dojeżdżałem z Katowic, on mieszkał w hotelu Katowice, więc często go podwoziłem na treningi. Rozmawialiśmy najczęściej po niemiecku. Był świetnym człowiekiem, umiał stworzyć bardzo dobrą atmosferę w zespole. Niewielu szkoleniowców potrafiłoby pomóc zawodnikom, sięgając do własnej kieszeni. On potrafił. Niejednokrotnie na zgrupowaniach stawiał nam z własnej kieszeni kolację - przypomina Banaś.

Z Górnikiem Węgier zdobył mistrzostwo Polski oraz dwa krajowe puchary. - Miał niesamowite umiejętności piłkarskie. Był bajecznym technikiem. Imponował nam sztuczkami. Kiedyś podczas gry treningowej strzelił Kostce gola zza połowy boiska - z uznaniem opowiadał mi kiedyś Stanisław Oślizło.

Hubert Kostka ma ze współpracy z Szuszą same dobre wspomnienia. - Nie pamiętam tego gola zza połowy boiska, dobrze kojarzę natomiast, co Szusza wyczyniał ze Staszkiem na treningach - śmieje się znakomity przed laty golkiper. - Szusza był jednym z najlepszych trenerów, z jakimi miałem przyjemność pracować. Znakomity taktyk, potrafił bardzo dobrze ustawić zespół. Objął Górnika, gdy ten był w lekkim kryzysie, a mimo to poprowadził nas do sukcesów. Będąc w Zabrzu, nie zatracił nic z umiejętności. Z piłką był w stanie robić cuda. Regularnie ustawiał piłkę na 16. czy 20. metrze i dziewięć na dziesięć strzałów pakował w okienko! - wspomina Hubert Kostka.

Szusza równa się Ujpest

W internecie można znaleźć blisko półgodzinny program z 2002 roku, którego bohaterem jest Szusza. W trakcie udzielania wywiadu sędziwy już trener wspomina także kres gry w Polsce. Pamięć ma dobrą, przypomina, że do dyspozycji miał wtedy świetnych zawodników, wylicza Lubańskiego, Gorgonia, Kostkę i Oślizłę.

Szusza w Budapeszcie ma status bohatera narodowego. - Grał w węgierskiej reprezentacji, gdy należała do najlepszych na świecie, jest strzelcem wszech czasów całej światowej piłki, porównując graczy, którzy całą karierę występowali tylko w jednym klubie, jest na 11. miejscu wśród najlepszych strzelców w historii futbolu na świecie. Właściwie to mógłbym tak wyliczać w nieskończoność - zapewnia Gabor Laszip, jeden z organizatorów sobotniego meczu w Budapeszcie.

Dla Ujpestu Szusza jest niczym święty. - Nasz klub w swojej długiej historii miał wielu niezwykłych i wyjątkowych napastników, ale Ferenc Szusza to był po prostu Ujpest. Grał tu przez całą karierę, mieszkał w Ujpeście, został tu pochowany. Był piłkarzem, trenerem, klubowym działaczem, grał przez lata w oldboyach. Nie ma się co dziwić, że stadion Ujpestu nosi jego imię, a w dodatku on sam został honorowym obywatelem Ujpestu - opowiada Gabor Laszip.

Cywil na boisku

Ciekawostką jest fakt, że 1951 roku Szusza zagrał w węgierskiej komedii "Civil a palyan" (*Cywil na boisku), której reżyserem był Marton Keleti. Szusza w filmie zagrał robotnika piłkarza. Józek Teleki jest znanym w swoim zakładzie pracy piłkarzem, ale zaniedbuje pracę zawodową, więc jego brygada nie zajmuje dobrego miejsca we współzawodnictwie. Z tego powodu popada w konflikt z dobrze pracującym, ale nielubiącym sportu Stefkiem Raczem. Ten wszakże poznaje młodszą siostrę Józka i aby wkraść się w jej łaski, zaczyna uprawiać sport...

Sobotni mecz w Budapeszcie będzie wielką manifestacją ku czci Szuszy. - Kibice oraz klub chcą wspólnie wznieść pomnik Szuszy, który stałby na stadionie Ujpestu. Liczymy, że w trakcie meczu z Górnikiem uda się zebrać sporo pieniędzy na ten cel. Nieprzypadkowo wybrany został Górnik, bo z tym klubem wiążą się przecież ogromne trenerskie sukcesy naszego legendarnego szkoleniowca.

Szusza zmarł 1 sierpnia 2006 roku w wieku 83 lat. Jego pogrzeb w Budapeszcie zgromadził dawne sławy futbolu, obecnych zawodników stołecznych klubów oraz wielkie grono kibiców.

158 godzin

Zanim ratownicy wydostali górnika na powierzchnię, musieli mu zasłonić oczy, by nie oślepiło go światło. Był przekonany, że przebywał w zasypanym chodniku dobę, może dwie – tymczasem upłynął prawie tydzień. Ocalenie Alojzego Piontka przed 40 laty można bez żadnej przesady określić jako cud.

Nigdy wcześniej ani później żaden górnik w Polsce nie przeżył tyle pod ziemią. Okoliczności, w jakich Alojzy Piontek ocalał z katastrofy w kopalni, sprawiły, że stał się w PRL bohaterem kultury masowej.

Schronienie czy trumna?

Wtorek 23 marca, popołudnie. W kopalni "Rokitnica" w Zabrzu dochodzi do potężnego tąpnięcia. Na głębokości 780 m zawala się kilkadziesiąt metrów chodnika. Wiadomo, że pod ziemią zostało kilkunastu górników – nie wiadomo, ilu przeżyło. Blisko godzinę po rozpoczęciu akcji ratowniczej udaje się wyciągnąć ośmiu ocalałych. Czterech z nich ma tylko lekkie obrażenia. Dotarto do nich szybko, bo byli na samym początku chodnika. Mówią, że zostało na dole jeszcze 11 osób.

Ale Wasyl Kuźmiuk – sztygar, który był świadkiem zawału – wątpi, czy kogokolwiek uda się jeszcze uratować. Wie jednak w przybliżeniu, gdzie pracowali jego ludzie w momencie katastrofy.

Jednym z nich jest Alojzy Piontek. Ocknie się w zasypanym chodniku 508, przygwożdżony styliskiem od łopaty. Aby się ruszyć, musi je przepiłować. Nie ma przy sobie żadnych narzędzi, więc używa blaszki z górniczego hełmu, bardziej zdzierając drewno niż je piłując. Ale w końcu udaje mu się odzyskać minimalną swobodę ruchów. "Wydostałem sie i patrza. Droge do niszy zagradza belka, tako grubo. Blaszka na nic, stępiona. Zymbami ją gryzłem, aż przegryzłem" – opowie po ponad 20 latach reporterom "Gazety Wyborczej".

Nisza, do której wczołgał się Piontek, była szczeliną o rozmiarach mniej więcej metr na 70 centymetrów. Nie wiedział jeszcze, czy stanie się ona dla niego tymczasowym schronieniem, czy też ratownicy zdołają wyciągnąć tylko jego ciało.

Górnicy nie zostawiają nikogo

Nie miał jednak wątpliwości, że do miejsca jego uwięzienia ratownicy w końcu dotrą. Tak wygląda pomoc przy katastrofach "na kopalni" – jeśli zasypani żyją, trzeba ich ratować; jeśli zginęli, ciała trzeba wydostać i pochować. "Brat, nie brat, każdy jest ważny jak brat" – mówi do dziennikarzy ratownik Józef Budny, którego odsunięto od prac w chodniku. Wcześniej brał w nich udział wbrew przepisom – wśród zasypanych był właśnie jego brat.

Cały czas tłoczone jest między skały świeże powietrze. Ratownicy przebijają się do zasypanych miejsc nie tylko przez końce chodnika, ale też od góry i od dołu. Pracę utrudnia upał, ale i świadomość zagrożenia: od czasu do czasu czuć lekki wstrząs, a na górnicze hełmy sypie się węgiel i okruchy skał. Co najmniej raz ratownicy zrywają się do ucieczki, ale w nieparlamentarnych słowach powstrzymuje ich Stefan Stelmachowicz, jeden z kierujących akcją. Sam kiedyś czekał na taką pomoc. Wie, że nigdy i nikogo nie zostawia się na dole.

Niecałe 48 godzin po tąpnięciu ratownicy docierają do pierwszego ciała. Maksymilian Czapla zginął w momencie zawału. Był dokładnie tam, gdzie wskazywał sztygar Kuźmiuk. Wiadomo, że Czapla nie jest jedyną ofiarą śmiertelną – ratownicy w chodniku zaczynają czuć woń rozkładu ludzkiego ciała.

Czarna niedziela

W czwartej dobie po rozpoczęciu akcji (sobota) ratownikom udaje się przewiercić do samego środka zawału. Przekopują się przez kolejne skalne "daszki". Nie znajdują nikogo, ale wiadomo przynajmniej, że chodnik nie zawalił się całkowicie.

Tyle że piątą dobę, która miała być dla akcji kluczowa, naznacza dramat. Zostają wydobyte ciała kolejnych siedmiu górników (wśród nich: brata Józefa Budnego). Prawie nikt w kraju już nie wierzy, że uda się kogoś jeszcze ocalić.

Nie poddaje się za to Stelmachowicz, który utrzymuje, że słyszał w chodniku stukanie. Chce przeć do przodu – narzuca swojej ekipie tempo tak intensywne, że zagraża to bezpieczeństwu samych ratowników, i zostaje odsunięty od akcji.

Ekipy, które przebijają się przez chodnik z przeciwległych kierunków, dzieli teraz jakieś 12 metrów. Jeden z ratowników słyszy słabe wołanie i myśli najpierw, że to grupa po drugiej stronie zawału. Ale maszyny zostają zatrzymane.

Górnik chce wiedzieć, co z… Górnikiem

Teraz już słychać ciche: "Ratunku! Pomóżcie mi, bo nie moga stąd wyjść!". Wśród ratowników wielka radość – sami tracili już nadzieję na dotarcie do któregoś z żywych kolegów. Piontek mówi im, że kilka godzin wcześniej umarł jego kolega, Alfred Gebauer.

Nie wiadomo jednak, czy od śmierci Gebauera faktycznie upłynęło kilka godzin, bo Piontek – co charakterystyczne dla przebywania w tego typu izolacji – całkowicie stracił rachubę czasu. Kiedy ratownicy do niego dotarli, powiedział im, że jest… z wczorajszej zmiany. Zapytał o godzinę. Kiedy powiedzieli mu, że jest pięć po szóstej, odetchnął z ulgą: To beda widzioł mecz Górnika. Koledzy buchnęli śmiechem – mecz piłkarski, o którym mówił Piontek, już się odbył. Przed prawie tygodniem.

W dniach, w których doszło do katastrofy w "Rokitnicy", cała Polska oczekiwała na spotkanie Górnika Zabrze z Manchester City – rewanż w ćwierćfinale Pucharu Zdobywców Pucharów. Rok wcześniej oba zespoły spotkały się w finale tych rozgrywek. Ratownicy mieli dla Piontka złą i dobrą wiadomość – polska drużyna przegrała, ale rywalom udało się jedynie wyrównać stan dwumeczu (Górnik wygrał 2:0 i przegrał 0:2). Zabrzan miał więc czekać trzeci mecz, dodatkowy – dopiero ten mieli przegrać i odpaść definitywnie.

Górnik z "Rokitnicy" przebywał zatem pod ziemią blisko tydzień – w sumie 158 godzin!

Ostatnia szychta dziesięciu górników

Był oczywiście Piontek odwodniony i wycieńczony, ale poważniejszych obrażeń nie miał. Nie mógł dosięgnąć baniek z herbatą, którą zawsze przygotowywała mu do pracy żona, więc zanim koledzy mogli podać mu odrobinę wody, pił własny mocz. Podobno obgryzał również drewniany trzonek od łopaty.

Wieść o tym, że górnik żyje, początkowo wydaje się tak nieprawdopodobna, że kierownictwo kopalni robi z niej tajemnicę. Ale ujrzy ona światło dzienne szybko; dosłownie i w przenośni szybciej niż sam Piontek – koledzy wynoszą go z zasypanego chodnika dopiero wtedy, gdy ma przewiązane oczy. Na górze lekarz ocenia jego stan na wystarczająco dobry, by można go było odwieźć do szpitala bez kroplówki.

Wtedy jeszcze Piontek myśli, że wszyscy jego koledzy oprócz Gebauera przeżyli. Ale jeszcze nocą zostaną odkopane dwa pozostałe ciała. Oznacza to w sumie śmierć dziesięciu górników. Wszyscy pozostawili żony i dzieci. Po 174 godzinach akcja zostaje zakończona.

Piontek: popularności początek

Nie tylko anegdota dotycząca meczu Górnika sprawiła, że Alojzy Piontek stał się szybko postacią peerelowskiej popkultury. Jeszcze w tym samym roku nakręcił o nim dokument reżyser ze Śląska, Antoni Halor ("Czarne słońce"). Kilka lat później historia Piontka i jego ocalenia została ujęta w formę komiksu przez Janusza Wróblewskiego, jednego z najbardziej popularnych rysowników (epizod "508 Alarm!" na łamach poczytnego magazynu "Relax").

Ta popularność miała i swoje złe strony. Krążyła na Śląsku pogłoska, że po katastrofie Piontek dostał od Gierka (swoją drogą: nie byłoby w tym nic dziwnego, jeśli wziąć pod uwagę górnicze afiliacje ówczesnego I sekretarza) willę i "malucha". Inna plotka mówiła, że wyjechał do Niemiec i tam zmarł.

Faktycznie otrzymał od władz trzypokojowe, choć skromne mieszkanie w Rokitnicy (dzielnica Zabrza). Tyle że coraz rzadziej z niego wychodził, bo na ulicy wytykano go palcami.

Kopalnia zapomina, kopalnia nie pozwala zapomnieć

Kiedy 40 lat temu koledzy wynosili go z kopalni, na noszach i z ochronnym bandażem na twarzy, był tam ostatni raz. Nigdy potem już nie zjechał na dół, choć nakłaniała go do tego m.in. telewizja. Mówił, że obiecali to sobie z Alfredem Gebauerem i że w paszczę diabłu dwa razy się nie wchodzi. Podobnie miał tłumaczyć to, że po uratowaniu… przestał chodzić do kościoła: Na dole podpisołech pakt z diobłym i on mie wypuścił.

Wiadomo też, że górniczy mundur zakładał niechętnie. Na Śląsku mówiono, że górnicy-związkowcy z kopalni "Pstrowski" ("Rokitnica" została do niej włączona w 1973 r.) patrzą na to krzywym okiem. Nie mógł się jednak bez munduru obejść, bo latami zapraszano go do szkół, na akademie i podobne uroczystości.

Zmarł w październiku 2005 r., w wieku 70 lat. Kopalnia nie pozwoliła o sobie zapomnieć – Piontek cierpiał na pylicę, której bez wątpienia nabawił się podczas 17 lat pracy. W ostatnich miesiącach życia musiał korzystać z aparatu tlenowego. Pochowano go skromnie, na pogrzebie zagrała okrojona orkiestra z kopalni "Makoszowy". Bo w "Pstrowskim" nie wiedziano nawet, że umarł. Tłumaczono to tym, że nikt z rodziny nie zostawił klepsydry na bramie kopalni.

Kilka miesięcy po śmierci Piontka w kopalni "Halemba" (Ruda Śląska) doszło do wybuchu gazu. Z zawalonego chodnika zdołało się wydostać ponad 30 górników, w potrzasku został jeden: Zbigniew Nowak. Na głębokości ponad 1000 m spędził pod ziemią pięć dni. Odnaleziono go dzięki nadajnikowi radiowemu, który jest przytwierdzany do hełmu każdego górnika. Taki nadajnik ma pracować przez siedem dni – dokładnie tyle, ile na uratowanie czekał 40 lat temu Alojzy Piontek.

Zitat von Gregor

---

158 godzin

Zanim ratownicy wydostali górnika na powierzchnię, musieli mu zasłonić oczy, by nie oślepiło go światło. Był przekonany, że przebywał w zasypanym chodniku dobę, może dwie – tymczasem upłynął prawie tydzień. Ocalenie Alojzego Piontka przed 40 laty można bez żadnej przesady określić jako cud.

Nigdy wcześniej ani później żaden górnik w Polsce nie przeżył tyle pod ziemią. Okoliczności, w jakich Alojzy Piontek ocalał z katastrofy w kopalni, sprawiły, że stał się w PRL bohaterem kultury masowej.

Schronienie czy trumna?

Wtorek 23 marca, popołudnie. W kopalni "Rokitnica" w Zabrzu dochodzi do potężnego tąpnięcia. Na głębokości 780 m zawala się kilkadziesiąt metrów chodnika. Wiadomo, że pod ziemią zostało kilkunastu górników – nie wiadomo, ilu przeżyło. Blisko godzinę po rozpoczęciu akcji ratowniczej udaje się wyciągnąć ośmiu ocalałych. Czterech z nich ma tylko lekkie obrażenia. Dotarto do nich szybko, bo byli na samym początku chodnika. Mówią, że zostało na dole jeszcze 11 osób.

Ale Wasyl Kuźmiuk – sztygar, który był świadkiem zawału – wątpi, czy kogokolwiek uda się jeszcze uratować. Wie jednak w przybliżeniu, gdzie pracowali jego ludzie w momencie katastrofy.

Jednym z nich jest Alojzy Piontek. Ocknie się w zasypanym chodniku 508, przygwożdżony styliskiem od łopaty. Aby się ruszyć, musi je przepiłować. Nie ma przy sobie żadnych narzędzi, więc używa blaszki z górniczego hełmu, bardziej zdzierając drewno niż je piłując. Ale w końcu udaje mu się odzyskać minimalną swobodę ruchów. "Wydostałem sie i patrza. Droge do niszy zagradza belka, tako grubo. Blaszka na nic, stępiona. Zymbami ją gryzłem, aż przegryzłem" – opowie po ponad 20 latach reporterom "Gazety Wyborczej".

Nisza, do której wczołgał się Piontek, była szczeliną o rozmiarach mniej więcej metr na 70 centymetrów. Nie wiedział jeszcze, czy stanie się ona dla niego tymczasowym schronieniem, czy też ratownicy zdołają wyciągnąć tylko jego ciało.

Górnicy nie zostawiają nikogo

Nie miał jednak wątpliwości, że do miejsca jego uwięzienia ratownicy w końcu dotrą. Tak wygląda pomoc przy katastrofach "na kopalni" – jeśli zasypani żyją, trzeba ich ratować; jeśli zginęli, ciała trzeba wydostać i pochować. "Brat, nie brat, każdy jest ważny jak brat" – mówi do dziennikarzy ratownik Józef Budny, którego odsunięto od prac w chodniku. Wcześniej brał w nich udział wbrew przepisom – wśród zasypanych był właśnie jego brat.

Cały czas tłoczone jest między skały świeże powietrze. Ratownicy przebijają się do zasypanych miejsc nie tylko przez końce chodnika, ale też od góry i od dołu. Pracę utrudnia upał, ale i świadomość zagrożenia: od czasu do czasu czuć lekki wstrząs, a na górnicze hełmy sypie się węgiel i okruchy skał. Co najmniej raz ratownicy zrywają się do ucieczki, ale w nieparlamentarnych słowach powstrzymuje ich Stefan Stelmachowicz, jeden z kierujących akcją. Sam kiedyś czekał na taką pomoc. Wie, że nigdy i nikogo nie zostawia się na dole.

Niecałe 48 godzin po tąpnięciu ratownicy docierają do pierwszego ciała. Maksymilian Czapla zginął w momencie zawału. Był dokładnie tam, gdzie wskazywał sztygar Kuźmiuk. Wiadomo, że Czapla nie jest jedyną ofiarą śmiertelną – ratownicy w chodniku zaczynają czuć woń rozkładu ludzkiego ciała.

Czarna niedziela

W czwartej dobie po rozpoczęciu akcji (sobota) ratownikom udaje się przewiercić do samego środka zawału. Przekopują się przez kolejne skalne "daszki". Nie znajdują nikogo, ale wiadomo przynajmniej, że chodnik nie zawalił się całkowicie.

Tyle że piątą dobę, która miała być dla akcji kluczowa, naznacza dramat. Zostają wydobyte ciała kolejnych siedmiu górników (wśród nich: brata Józefa Budnego). Prawie nikt w kraju już nie wierzy, że uda się kogoś jeszcze ocalić.

Nie poddaje się za to Stelmachowicz, który utrzymuje, że słyszał w chodniku stukanie. Chce przeć do przodu – narzuca swojej ekipie tempo tak intensywne, że zagraża to bezpieczeństwu samych ratowników, i zostaje odsunięty od akcji.

Ekipy, które przebijają się przez chodnik z przeciwległych kierunków, dzieli teraz jakieś 12 metrów. Jeden z ratowników słyszy słabe wołanie i myśli najpierw, że to grupa po drugiej stronie zawału. Ale maszyny zostają zatrzymane.

Górnik chce wiedzieć, co z… Górnikiem

Teraz już słychać ciche: "Ratunku! Pomóżcie mi, bo nie moga stąd wyjść!". Wśród ratowników wielka radość – sami tracili już nadzieję na dotarcie do któregoś z żywych kolegów. Piontek mówi im, że kilka godzin wcześniej umarł jego kolega, Alfred Gebauer.

Nie wiadomo jednak, czy od śmierci Gebauera faktycznie upłynęło kilka godzin, bo Piontek – co charakterystyczne dla przebywania w tego typu izolacji – całkowicie stracił rachubę czasu. Kiedy ratownicy do niego dotarli, powiedział im, że jest… z wczorajszej zmiany. Zapytał o godzinę. Kiedy powiedzieli mu, że jest pięć po szóstej, odetchnął z ulgą: To beda widzioł mecz Górnika. Koledzy buchnęli śmiechem – mecz piłkarski, o którym mówił Piontek, już się odbył. Przed prawie tygodniem.

W dniach, w których doszło do katastrofy w "Rokitnicy", cała Polska oczekiwała na spotkanie Górnika Zabrze z Manchester City – rewanż w ćwierćfinale Pucharu Zdobywców Pucharów. Rok wcześniej oba zespoły spotkały się w finale tych rozgrywek. Ratownicy mieli dla Piontka złą i dobrą wiadomość – polska drużyna przegrała, ale rywalom udało się jedynie wyrównać stan dwumeczu (Górnik wygrał 2:0 i przegrał 0:2). Zabrzan miał więc czekać trzeci mecz, dodatkowy – dopiero ten mieli przegrać i odpaść definitywnie.

Górnik z "Rokitnicy" przebywał zatem pod ziemią blisko tydzień – w sumie 158 godzin!

Ostatnia szychta dziesięciu górników

Był oczywiście Piontek odwodniony i wycieńczony, ale poważniejszych obrażeń nie miał. Nie mógł dosięgnąć baniek z herbatą, którą zawsze przygotowywała mu do pracy żona, więc zanim koledzy mogli podać mu odrobinę wody, pił własny mocz. Podobno obgryzał również drewniany trzonek od łopaty.

Wieść o tym, że górnik żyje, początkowo wydaje się tak nieprawdopodobna, że kierownictwo kopalni robi z niej tajemnicę. Ale ujrzy ona światło dzienne szybko; dosłownie i w przenośni szybciej niż sam Piontek – koledzy wynoszą go z zasypanego chodnika dopiero wtedy, gdy ma przewiązane oczy. Na górze lekarz ocenia jego stan na wystarczająco dobry, by można go było odwieźć do szpitala bez kroplówki.

Wtedy jeszcze Piontek myśli, że wszyscy jego koledzy oprócz Gebauera przeżyli. Ale jeszcze nocą zostaną odkopane dwa pozostałe ciała. Oznacza to w sumie śmierć dziesięciu górników. Wszyscy pozostawili żony i dzieci. Po 174 godzinach akcja zostaje zakończona.

Piontek: popularności początek

Nie tylko anegdota dotycząca meczu Górnika sprawiła, że Alojzy Piontek stał się szybko postacią peerelowskiej popkultury. Jeszcze w tym samym roku nakręcił o nim dokument reżyser ze Śląska, Antoni Halor ("Czarne słońce"). Kilka lat później historia Piontka i jego ocalenia została ujęta w formę komiksu przez Janusza Wróblewskiego, jednego z najbardziej popularnych rysowników (epizod "508 Alarm!" na łamach poczytnego magazynu "Relax").

Ta popularność miała i swoje złe strony. Krążyła na Śląsku pogłoska, że po katastrofie Piontek dostał od Gierka (swoją drogą: nie byłoby w tym nic dziwnego, jeśli wziąć pod uwagę górnicze afiliacje ówczesnego I sekretarza) willę i "malucha". Inna plotka mówiła, że wyjechał do Niemiec i tam zmarł.

Faktycznie otrzymał od władz trzypokojowe, choć skromne mieszkanie w Rokitnicy (dzielnica Zabrza). Tyle że coraz rzadziej z niego wychodził, bo na ulicy wytykano go palcami.

Kopalnia zapomina, kopalnia nie pozwala zapomnieć

Kiedy 40 lat temu koledzy wynosili go z kopalni, na noszach i z ochronnym bandażem na twarzy, był tam ostatni raz. Nigdy potem już nie zjechał na dół, choć nakłaniała go do tego m.in. telewizja. Mówił, że obiecali to sobie z Alfredem Gebauerem i że w paszczę diabłu dwa razy się nie wchodzi. Podobnie miał tłumaczyć to, że po uratowaniu… przestał chodzić do kościoła: Na dole podpisołech pakt z diobłym i on mie wypuścił.

Wiadomo też, że górniczy mundur zakładał niechętnie. Na Śląsku mówiono, że górnicy-związkowcy z kopalni "Pstrowski" ("Rokitnica" została do niej włączona w 1973 r.) patrzą na to krzywym okiem. Nie mógł się jednak bez munduru obejść, bo latami zapraszano go do szkół, na akademie i podobne uroczystości.

Zmarł w październiku 2005 r., w wieku 70 lat. Kopalnia nie pozwoliła o sobie zapomnieć – Piontek cierpiał na pylicę, której bez wątpienia nabawił się podczas 17 lat pracy. W ostatnich miesiącach życia musiał korzystać z aparatu tlenowego. Pochowano go skromnie, na pogrzebie zagrała okrojona orkiestra z kopalni "Makoszowy". Bo w "Pstrowskim" nie wiedziano nawet, że umarł. Tłumaczono to tym, że nikt z rodziny nie zostawił klepsydry na bramie kopalni.

Kilka miesięcy po śmierci Piontka w kopalni "Halemba" (Ruda Śląska) doszło do wybuchu gazu. Z zawalonego chodnika zdołało się wydostać ponad 30 górników, w potrzasku został jeden: Zbigniew Nowak. Na głębokości ponad 1000 m spędził pod ziemią pięć dni. Odnaleziono go dzięki nadajnikowi radiowemu, który jest przytwierdzany do hełmu każdego górnika. Taki nadajnik ma pracować przez siedem dni – dokładnie tyle, ile na uratowanie czekał 40 lat temu Alojzy Piontek.

---

Gregor nie wiem skond to wynalozles ale w tym tekscie nie wszystko sie zgodzo
po pierwsze on nigdy nie dostol mieszkania na Rokietnicy ino w Mikulczycach
a w 2005 jak umarl nie mogla mu grac orkiestra z kopalni Pstrowski ba ta kopalnia
juz nie istnieje, niedlugo po tym jak jo wyjechol do niemiec(1990) a jo na niej robiol
jom zawarli ona teraz jest zas otwarto jako pierwszo prywatno kopalnia w Polsce
ale tam juz zodnyj orkiestry nie ma, szkoda ze nie napisali ze za to ze pedziol o Gorniku
dostol darmowe wejscie na kozdy spiel ale po jakims czasie zarzad Gornika mu to cofnol
nie wiem czymu ale tak bylo.

jo zech to ino skopiowol z kerys strony internetowy i dokladnie ty caly geschichte niy znom ale fajnie jak ty sam to trocha zes poprawiol

"Za dużo było tych dziewczyn..."

W latach 70. Jan Banaś był znanym piłkarzem. A także właścicielem czerwonego forda mustanga, jednego z pięciu takich samochodów, jakie jeździły w Polsce. Cieszył się też sławą playboya, o czym wspomina w wywiadzie "Bez autoryzacji" w piątkowym "Magazynie Sportowym", bezpłatnym dodatku do "Przeglądu Sportowego".

MAGAZYN SPORTOWY: Pusto tutaj.
JAN BANAŚ: A kiedyś wolnego stolika nie można było znaleźć. Ze stadionu Górnika jest do Balatonu jakieś 400 metrów, zaglądaliśmy tu po treningach i meczach. Można było zjeść smaczny obiad. Mieliśmy swoją salę, nikt niezaproszony nie mógł do nas wejść. Mniejsza była niż ta teraz. W ogóle dużo się pozmieniało.

» Tak jak u pana. Co się stało z czerwonym fordem mustangiem, którym szpanował pan na Śląsku w latach siedemdziesiątych?
W 1975 roku wyjechałem do Stanów Zjednoczonych, a auto zostawiłem narzeczonej. Kilka lat nim jeździła, aż kazałem sprzedać. Pewnie już dawno zezłomowany.

» Podobno w latach 70. było tylko pięć takich samochodów w Polsce.
Po Warszawie jeździł nim Władek Grotyński, bramkarz Legii. Na tle kolegów w Górniku wyróżniałem się zacięciem do samochodów. Dostawaliśmy talony na wartburgi czy syreny, ale mnie interesowała wyższa półka. Lubiłem fiaty, wcześniej jeździłem sportową 850. Mustanga kupiłem od sztygara, który sprowadził go ze Stanów. Raz ukradli mi go spod domu. Rano zniknął, po południu już się znalazł. Zadzwonili milicjanci, że jacyś gówniarze chcieli się przejechać, sprawdzić, ile wyciągnie.

» I ile wyciągnęli?
Nie pytałem. Na komisariacie spotkałem dwóch wystraszonych dwudziestolatków. Przepraszali, kajali się, że jakby wiedzieli, że to mój samochód, to w ogóle by nie ruszali. Okazało się, że zabrakło im paliwa. Milicjanci złapali ich na autostradzie, samochód stanął za Gliwicami. Nie mógł pozostać niezauważony, nie wiem, na co ci chłopcy liczyli.

» Drogi był taki samochód?
Kosztował tyle, ile zarabiałem w Górniku przez dwa lata. Tak długo nie mogłem czekać, bałem się, że ktoś mi to cacko podkupi. Dobrze, że miałem smykałkę do interesów, bez niej nigdy nie byłbym w stanie kupić sobie takiego samochodu.

» Jak wyglądały te interesy?
W Górniku z utęsknieniem czekaliśmy na zagraniczne wyjazdy. Zawsze jakiś grosz z tego wpadł. Dla pana może być niepojęte, że szmuglowaliśmy, ale z tego mieliśmy więcej niż z premii za mecz. Trochę wywieźliśmy z kraju kryształów, półlitrówek z polską wódką. Z celnikami toczyliśmy zacięte mecze. Kołki z butów nam nawet wykręcali, do dziś nie wiem, czego tam szukali. Z PZPN jeździło z nami dwóch "działaczy", myśmy wiedzieli, że to ubecy. I oni też handlowali. Ciszewski i inni redaktorzy również.
To było doskonale zorganizowane. Na każdym wyjeździe kręcili się przy nas polonusi, nawet jak graliśmy w Kolumbii czy w Ekwadorze. Przychodzili do hotelu, pytali: "Co teraz macie?" Najczęściej przywoziliśmy kryształy, dla nich to była namiastka Polski, pamiątka z kraju. Dobrze płacili. Bo jeszcze, proszę pana, ten swój samochód musiałem utrzymać.

» Trudno było?
Silnik znalazłem na szrocie w Nowym Jorku i wysłałem statkiem do kraju. Kupiłem oczywiście od Polaków. Pamiętam, że jak na moich oczach cięli jakiś rozbity samochód, to pytali, czy by mi się jeszcze kierownica nie przydała. Nie chciałem. Potem, już w kraju, był kłopot z olejem, częściami do mojego mustanga. Drogi to był samochód w utrzymaniu.

» Wiedział pan, na co się decyduje.
Stać mnie było.

» Piłkarze, w porównaniu z resztą społeczeństwa, zarabiali nieprzyzwoicie dużo.
Zatrudniano nas na fikcyjnych etatach w kopalniach, ja byłem cieślą dołowym. Czasami to wstyd było stanąć w kolejce po wypłatę. Dostawaliśmy z piętnaście razy więcej niż ci biedni górnicy. Jak tylko zremisowaliśmy, to oni wściekali się pod kasą: "Na dół ich, pieronów". Później ktoś przejrzał na oczy i pensje odbieraliśmy już w klubie. Myśmy się źle czuli w kopalni, to przecież nie był nasz zawód. Powinni nam płacić za to, że byliśmy piłkarzami.

» Przecież płacili. Dostawaliście premie za mecze.
Urodziłem się za wcześnie. Teraz ci nasi piłkarze mają takie możliwości finansowe i z taką Litwą nie umieją wygrać. Za dobrze mają. Nam działacze przed tournee po Ameryce Południowej obiecali po 15 dolarów.

» Rzeczywiście mało.
I to, musi pan wiedzieć, nie były diety, które należały nam się za wyjazd. Myśmy musieli jeszcze wygrać z Brazylią. Na Maracanie! Przegraliśmy, psikusa zrobiliśmy w następnym meczu, w Buenos Aires z Argentyną. Za remis dostaliśmy po 7,5 dolara. Starczyło na kawę i kilka pocztówek. Taka to była reprezentacja Polski.
Rok wcześniej przyjechali do nas Włosi zagrać na Stadionie Dziesięciolecia. Zremisowaliśmy, niezły to był mecz, ale mniejsza o to. Wieczorem był bankiet. Do naszego stolika przysiadł się Mario Corso, legenda Interu Mediolan. "Dobrze się zaprezentowaliście, macie silną drużynę. Za jakie gracie pieniądze?" - pyta. No to piszemy na serwetce: 20. Nasz gość złapał się za głowę. "20 tysięcy dolarów?! Mamma mia, to więcej od nas". Któryś z naszych napisał: 20 dolarów. Corso tylko krzyknął: "Kelner, szampan dla nich!".
Opowiem jeszcze, jak pojechaliśmy do Wiednia na finał Pucharu Zdobywców Pucharów. Rano dostaliśmy godzinę i piętnaście minut wolnego czasu. Każdy miał już przygotowaną listę, co kupić dla najbliższych. O 9 otwierali dom towarowy. Staliśmy przed wejściem całą drużyną. Pamiętam, że tam była taka krata, wolno się podnosiła. Zyga Szołtysik nie wytrzymał, mały był, to siup pod nią i już buszował w środku. A za nim wbiegła chmara piłkarzy Górnika. I niech mi pan powie, jak mieliśmy skupić się na meczu, dla większości z nas najważniejszym w karierze?

» Byliście zawodowcami na boisku, z amatorską otoczką. Panie Janie, co innego mnie interesuje. Był pan playboyem?
Takim na polskie warunki. Wzorowałem się na George'u Beście, przystojniak był z niego. Zapuściłem długie włosy jak on. Zainteresowałem się modą, w gazetach podglądałem, jak ubiera się Best albo Beatelsi. Miałem to szczęście, że jeździliśmy za granicę i mogłem kupić coś ładnego, płaszcz albo koszulę. Cokolwiek by człowiek stamtąd przywiózł, to już się wyróżniał na ulicy.

» Przy panu zawsze kręcił się wianuszek dziewczyn.
Może imponowało im, że mogą pokazać się z ligowcem, reprezentantem Polski? Miałem łatwiej, one zdawały sobie sprawę, z kim się zadają, w telewizji nas było widać. Znały nazwisko Banaś, wiedziały, że gram w Górniku. Przy okazji mogły się przejechać luksusowym samochodem, zjeść dobrą kolację. Wykorzystywałem swoje możliwości. Trochę tych dziewczyn było. Aż za dużo. Aktorki były fajne.

» Jakie aktorki?
Normalne. Początkujące. Nawet dobre. Była też jedna taka znana. Tylko co z tego, że ładna, skoro mężatka. Do łóżka i cześć. Dużo takich romansów miałem. W Śląsku (zespół Pieśni i Tańca - przyp. red.) też brzydul nie widziałem, wybór był niesamowity. Chodziłem na ich występy, razem spędziliśmy sylwestra w pałacu w Koszęcinie, tam, gdzie zespół miał siedzibę. Żeby tak parę groszy można było za te wspomnienia dostać...

» Gdzie bawili się piłkarze wielkiego Górnika?
Hotel Katowice, Silesia, Zameczek. Mnie to dziwiło, że w Polsce niby bieda, ale w restauracjach zawsze komplet. Tam nie było łatwo wejść. Miałem jednak znajomych szatniarzy, za każdym razem witali mnie w drzwiach: "Jak to, panie Janku, nie ma miejsca? Dla pana? Zaraz się znajdzie". Jak trzeba było, to kogoś wypraszali i miałem już stolik. W zamian dostawali banknot do ręki. Cała Polska, oparta na znajomościach, korupcji.

» Dużo piliście?
Byli ostrzy zawodnicy. Jak Gorgoń zaczynał, to aż mnie trzęsło, wódkę pił jak wodę. Albo Ernest Pol. W reprezentacji debiutowałem z Czechosłowacją w Warszawie, jeszcze przed meczem Pol zapowiedział, że muszę się wkupić, bo inaczej mnie nie będzie w kadrze. Zapytałem, co mam zrobić? "Wszystko w swoim czasie. Wytłumaczymy ci" - usłyszałem. Wracaliśmy na Śląsk pociągiem, zajęliśmy wagon restauracyjny. Pol był najstarszy, zwrócił się do mnie: "Żebyś nie musiał latać w tę i nazad, weź od razu osiem butelek". Było tam kilku piłkarzy, pamiętam Szymkowiaka i Liberdę. Wszyscy się popili, oprócz mnie, siedziałem przy soku. Przed Katowicami pijany Pol poklepał mnie po plecach: "Dobrze, żeś się synek wprowadził". Tamta generacja piłkarzy była gorsza od naszej, tej, która odnosiła sukcesy w latach 70. My graliśmy i przy tym myśleliśmy, żeby jakiś biznes zrobić, a u nich tylko piłka i wóda.

» Pan nie pił?
Szampan z przyjemnością, wino wytrawne do kolacji, to tak. Wódki nie lubiłem.

» W Besta pan nie poszedł. Pił pan niewiele i nie przespał się z dwoma miss świata.
Ale parę fajnych dziewczyn miałem, spikerek z telewizji na przykład. Na Śląsku są najładniejsze kobiety, to korzystałem. Nie musiałem pić dla kurażu. Nie miałem oporów, żeby podejść do ładnej dziewczyny i ją zarwać, choć parę koszów również zaliczyłem. Kazik Deyna też był kobieciarzem. Taki cichy na co dzień, a do dziewczyn umiał zagaić. Jak był bankiecik, to żadnej nie przepuścił. Fajne to były czasy.

» Dlaczego nigdy się pan nie ożenił?
Nie miałem szczęścia. Niby dużo tych dziewczyn było, ale do żadnej nie byłem przekonany. Z piętnaście razy mogłem już przed ołtarzem stać, większość chciała mnie usidlić. Ciągle biłem się z myślami, co nimi kieruje: czy są ze mną, czy dla pieniędzy. Lecą na samochód, na sławę, na nazwisko albo pieniądze? Człowiek tak przebierał, aż został sam. Jak chciałem się ustatkować, było już za późno. Raz naprawdę się zakochałem.

» Kiedy?
W 1975 roku wyjechałem do Chicago grać w polonijnej Wiśle, a w kraju została moja dziewczyna. Umówiliśmy się, że dwa lata tam posiedzę i jak wrócę z pieniędzmi, to postawimy dom. Z roku na rok odkładałem decyzję o powrocie. Grałem jeszcze w Meksyku i Francji, a z tych dwóch lat zrobiło się piętnaście. Rozstaliśmy się po siedmiu. Ona wyszła za mąż. I tak długo wytrzymała. Ile można czekać? Ile listów pisać? Gdybym nie zerwał, to byłoby jeszcze gorzej, prawda?

» Dobrze pan zrobił.
Przynajmniej była wolna. Mogłem się z nią ożenić przed wyjazdem do Stanów, tylko co by to było za małżeństwo, tak na odległość.

» Żałuje pan tego?
Tamtej dziewczyny tak. Wyjazdu do Niemiec, na który namówił mnie ojciec, też. On w drugiej wojnie światowej był niemieckim żołnierzem, stacjonował we Lwowie. Tam poznał moją matkę. Dużo jej obiecywał. W 1943 roku, jak była ze mną w ciąży, przyjechała do niego, do Berlina. Tam jej powiedzieli, że zginął na froncie, co okazało się nieprawdą. Przy okazji wyszło na jaw, że był żonaty. Oszukał ją, jak to facet. W Berlinie mieliśmy ciotkę, matka mieszkała u niej przez pół roku. Później przyjechaliśmy do Katowic. Matka kazała mi się modlić za ojca.

» Po 23 latach dostał pan od niego list, w którym zachęcał pana do przyjazdu do Niemiec.
Był skarbnikiem w drugoligowym Hoff i krętaczem. Tylko że wtedy o tym nie wiedziałem. Namówił mnie na ucieczkę z Polski, zapewniał, że znajdzie mi dobry klub na Zachodzie. Tak jak dużo obiecywał mojej matce we Lwowie, tak powtórzył ten numer ze swoim synem.

» Tak łatwo uwierzył pan człowiekowi, którego przecież nie znał?
Co miałem nie wierzyć? To był mój ojciec. Przekabacił mnie. Okazja do ucieczki nadarzyła się w Göteborgu, gdzie Polonia Bytom grała w Pucharze Intertoto. W Niemczech po dwóch miesiącach zorientowałem się, że ojciec nie traktuje mnie jak syna, tylko obcego, na którym można nieźle zarobić.

» Co się stało?
Dostałem od niego cyrograf. Podsunął mi kartkę do podpisu, mówił, że to jakieś rozliczenie. Nie umiałem czytać po niemiecku, ale język znał Pierzyna, który uciekł ze mną z Polski. Grałem na czas, chciałem wiedzieć, co podpisuję. W końcu ojciec się wściekł i podarł tę kartkę. A ja, proszę pana, zebrałem te skrawki i schowałem do kieszeni. W pokoju poskładaliśmy to wszystko do kupy. I Pierzyna mi czytał, że ojciec zastrzega sobie 10 procent wartości każdego mojego transferu. Za to, że poniósł koszty na moje wychowanie. Rozumie pan? Co za bezczelność?! Przez 23 lata nie dał znaku życia, nawet głupiej czekolady mi nie wysłał. Wyjechałem od niego, znajomy pomógł mi załatwić testy w Köln.

» Miał pan kontakt z ojcem od tamtej pory?
Żadnego. Wiem, że umarł 10 czy 15 lat temu. Matka się nacięła na nim, a ja po niej.

» Po ucieczce został pan zawieszony na dwa lata. W Niemczech mógł pan tylko trenować.
W tygodniu trenowałem, a w weekendy oglądałem Köln w telewizorze. Wytrzymałem ponad rok. Wrócić do kraju nie było tak łatwo. Korespondowałem z prezesem Polonii Bytom, liczyłem się z tym, że mogą mnie zamknąć. Po przyjeździe spotkałem się z wojewodą śląskim, Ziętkiem, drugim po Gierku. Przywitał mnie sympatycznie:
"I coś ty pieronie nawywijał?" - i ciągnął dalej. "Nie martw się, chopie. Też narobiłem parę felerów w życiu, a najgorszy, że się ożeniłem. Ty się nie martw, ty się nam odwdzięczysz, jak będziesz strzelał dla reprezentacji". Po trzech miesiącach grałem już w lidze. Dostałem tylko zakaz wyjazdów do Niemiec. Górski nie był w stanie nic zrobić, prikaz przyszedł z góry. Miałem kontuzję polityczną. Takie kulawe szczęście.

» Kazimierz Górski w autobiografii "Pół wieku z piłką" wspominał rozmowę przed igrzyskami w 1972 roku z Wiesławem Ociepką, który odradzał mu zabranie pana do RFN: "Prasa, bodajże «Bild», odgraża się, że wywlecze całą aferę, jak tylko Banaś zjawi się z reprezentacją w Monachium. Chodzi o pieniądze pobrane od jednego z zachodnioniemieckich klubów" - argumentował minister.
Pieniądze wziął za mnie ojciec. On zniszczył moją karierę. Przez ten zakaz wyjazdów do Niemiec nie pojechałem na igrzyska w 1972 roku i dwa lata później na mistrzostwa świata. Ominęły mnie dwie imprezy w latach, w których byłem w najlepszej formie, życiowej. Gdybym pojechał na igrzyska, to miałbym większą emeryturę. A bez tego, to taka cienka. 750 złotych.

» Jak wygląda teraz życie emeryta?
Mam endoprotezy w biodrach, pamiątkę po kopaniu piłki w błocie i śniegu. Trzy razy w tygodniu, popołudniami, prowadzę treningi z dziećmi w Gwarku Zabrze. W wolnych chwilach spotykam się z Janem Kidawą-Błońskim, który na podstawie mojej biografii chce wyreżyserować film o piłkarzu Górnika. Z dziesięć razy już się widzieliśmy. Ja opowiadam, on słucha.

» A czym pan dziś jeździ?
Fiatem punto. Już nie przywiązuję wagi do marki samochodów.

» Zamyślił się pan.
Zastanawiam się, że może to Pan Bóg mnie skarał? Tyle przebierałem w tych dziewczynach, aż na starość zostałem sam. Szkoda, że życia nie można skorygować.

Łukasz Mazur: Oczko

Po 21 latach Górnik wygrał w Krakowie przy ulicy Reymonta. Przy tej samej ulicy, przy której jako student mieszkałem pięć lat... W tym samym mieście, z którym związany byłem lat piętnaście. I przez te cholerne 15 lat musiałem znosić gorycz porażek z Wisłą. Z Wisłą, która w swej nowej - naznaczonej pieniędzmi Bogusława Cupiała - erze zdominowała polską ligę. Ale starczy: 21. Dziś było "oczko".

Moje pierwsze spotkanie z małopolską - czy wręcz krakowską - piłką to bodajże rok 1996. "Święta wojna" w drugiej lidze, czyli derby Cracovia - Wisła. Wspólnie z kumplem ze szkoły postanawiamy obejrzeć, co potrafią Krakusi. Siedzimy oczywiście wśród kibiców Cracovii. To mój wybór, bo pamięć o "sztamie" jakoś we mnie do dzisiaj siedzi. W naszym mniemaniu jesteśmy przedstawicielami wyższej kultury piłkarskiej. Ja - kibic Górnika (wiadomo: Tarnowskie Góry), Wojtek - zakochany w Ruchu (w końcu Kozia Góra) mamy wspólnie 28 mistrzostw.

Oglądamy wszystko z wyższością. Z meczu pamiętam niewiele, poza nazwiskiem Zegarek i szokującą sytuacją. Szokującą oczywiście dla nas: nienawykłych do Krakowa synków ze Śląska. Mecz trwa, Cracovii nie idzie, więc kibice szukają kozła ofiarnego. Dosyć szybko znajdują - sędzia. Lecą więc z trybun "złodzieje, kalosze", również nieparlamentarne słowo ze wskazaniem na ch… się pojawia. Trup ściele się gęsto. Nagle dochodzi element nowy. Ktoś krzyknął "sędzia Ty bucu". Na co jednak podniósł się starszy, dystyngowany Pan i zgromił trybunę: "Panowie, ja proszę nie tak ostro". To był inny świat …

Ten inny świat nabrał nowego wymiaru, gdy do Wisły wszedł nowy właściciel. Nagle z drużyny przeciętnej, Wisła zmieniła się w nowobogackiego potwora. Potwora pochłaniającego nie tylko reprezentantów, ale każdy młody talent, który się ruszał i na drzewo nie uciekał. Tę drogę przeszli chociażby Olek Kwiek czy Mariusz Magiera. Potwora, który lał wszystkich, a z mojego punktu widzenia lał, jak chciał głównie Górnika.

Potwór pochłaniał przy okazji - przynajmniej krajowe - trofea i liczba jego kibiców rosła. Z drużyny, na której mecze chodziło jakieś 1000 ludzi (pamiętam takie czasy), nagle stała się najpopularniejszym teamem w Polsce. Kibice sukcesu. Kibice, których niestety śląskie drużyny mieć nie mogą. A ja miałem coraz gorzej. Nie dość, że Górnika oglądałem w Krakowie "tajniacko" siedząc wśród kibiców Wisły (a proszę mi wierzyć, to ciężkie przeżycie być wśród uradowanych fanów przeciwnika, jak Twoim strzelają bramkę), to jeszcze znajomi Krakusi byli coraz bardziej złośliwi. Ale ja pamiętałem, że "czy wygrywasz, czy nie..."

Dzisiaj Górnik zdeklasował Wisłę. Uciszył wiślackie trybuny. Jakoś nie słyszałem po 80 minucie "jazda, jazda, jazda...". Drużyna zbudowana za bezcen bez problemu ograła nazwiska reklamowane wręcz jako europejskie gwiazdy. A ja z przyjemnością wysłałem parę złośliwych SMS-ów.

Gratulacje dla chłopaków i dla trenera za dobre ofensywne ustawienie i bojowe nastawienie. Po takim meczu jestem tak szczęśliwy, że daruję sobie inne komentarze i analizy. Wystarczy mi butelka czerwonego wina (morawskie - polecam) i powtórki w Internecie. Tylko jedno zdanie na koniec.

Przez 15 lat mojego mieszkania w Krakowie Wisła u siebie lała Górnika jak chciała. Na Roosevelta też nam rewelacyjnie nie szło. Od roku mieszkam znowu w Tarnowskich Górach. Na wszelki wypadek już się chyba jednak nie będę przenosił...

fajnie sie to czyto !
Wisla , pieniadze to nie wszystko. Charakter druzyny sie liczy, a Górnik pokozol ze jest druzyna z charakterem.
Wiecej takich meczów !!!

Stanisław Oslizło

absolvierte 296 Spiele für Górnik Zabrze und war zehn Jahre lang Kapitän des Klubs. 58 Mal trug er das Trikot der »Reprezentacja«. Im Gespräch mit dem ballesterer erzählte die Górnik-Legende von unfairen Engländern, türmenden Funktionären und dem Münzwurf von Straßburg, der dem polnischen Klubfußball seinen bislang größten Erfolg bescherte.

Noch vor Beginn des Gespräches mit Stanisław Oślizło wird klar, weswegen er seit seiner aktiven Spielerkarriere »Dżentelmen« genannt wird. Zuvorkommend und freundlich empfängt mich der Pressesprecher von Górnik Zabrze in seinem Büro mit Kaffee und Kuchen. »Wer weiß, ob wir nicht in Wien miteinander sprechen würden, wenn ich damals in Österreich geblieben wäre.«

Den ersten Kontakt mit dem Westen hatte er in Leoben als Spieler des polnischen Erstligisten Górnik Radlin in den 1960er Jahren. Der Verein war zu einem Turnier eingeladen, und wenn das Schicksal einen anderen Lauf genommen hätte, wäre Pan Stanisław vielleicht nie polnischer Nationalspieler geworden und 1970 nicht gegen Manchester City im Finale des Cups der Pokalsieger aufgelaufen, sondern hätte Górnik Zabrze von den Rängen des Praterstadions angefeuert.

In Leoben machte der Innenverteidiger mehrere Funktionäre von österreichischen Vereinen auf sich aufmerksam. Es gab eine konkrete Anfrage, von der jedoch erst nach seiner Rückkehr nach Polen erfuhr. »Ich war schon damals ein guter Spieler und hatte noch keine Familie. Höchstwahrscheinlich hätte ich sehr gründlich über das Angebot nachgedacht.« Es sollte das letzte Offert aus dem Westen bleiben. Kurze Zeit nach seinem Besuch in Österreich wechselte »Stasiu«, wie Oślizło von Freunden und Kollegen genannt wird, zu Górnik Zabrze und wurde dort zu einem der herausragenden Spieler des polnischen Fußballs. Mit Zabrze errang er acht Meistertitel und sechs Pokalsiege. Er avancierte zwar zum Nationalspieler, doch leider blieb es ihm verwehrt bei Europa,- oder Weltmeisterschaften aufzulaufen. Kurz bevor die Glanzzeit der »Reprezentacja« 1972 bei den Olympischen Spielen in München begann, beendete der Verteidiger seine Karriere.

Lehrjahre in Europa
Immerhin wird Herr Oślizło mit dem größten Erfolg des polnischen Vereinsfußballs, dem Finale der Cupsieger 1970, in Verbindung gebracht. Seit 1961 versuchte Górnik bei internationalen Pokalwettbewerben Erfolge davon zu tragen und musste einige Jahre Lehrgeld zahlen. Im ersten internationalen Auftritt im Meistercup wartete Tottenham Hotspur. Die Engländer zogen sich schon vor dem Spiel den Zorn der Górnik-Spieler auf sich. Oślizło: »Sie äußerten sich in der Presse negativ über unseren Klub und Polen.« Zudem brachten die Briten einen Koch sowie ihren eigenen Lebensmittel mit. »Entweder sie hatten Angst, dass wir sie vergiften wollten oder sie dachten, bei uns gäbe nichts zu Essen.«

Vor 80.000 Zuschauern im Stadion Śląski schaute es lange Zeit so aus, als müsste Tottenham eine bittere Niederlage einstecken. Górnik führte 4:0, bis bei den Londonern die Sicherungen durchbrannten. »Ich erinnere mich an den Schotten Dave Mackay. Er rannte über das ganze Feld und trat auf alles ein, was sich bewegte. Wir beendeten das Spiel zu neunt, weil zwei unserer Nationalspieler, Kowalski und Musiałek, nicht mehr laufen konnten.« Zu jener Zeit waren keine Auswechselungen von verletzten Spielern erlaubt, die Hotspurs konnten auf zwei Tore verkürzen. Górnik trug einen Pyrrhussieg davon.

Ersatzgeschwächt gingen die Polen in der Rückspielpartie, im wahrsten Sinne des Wortes, baden. Nicht nur die 8:1 Niederlage schmerzte die Spieler, sondern auch das Verhalten der »Spurs«. »Man hat uns nicht im Stadion trainieren lassen, wie es das Reglement vorschrieb. Wir waren gezwungen uns im Hyde Park auf das Match vorzubereiten.« Als die Spieler dann den Rasen der White Hart Lane zu Gesicht bekamen, trauten sie ihren Augen nicht. Trotz strömenden Regens wurde das Spielfeld zusätzlich mit Hydranten befeuchtet. »Keiner von uns hatte vernünftige Schuhe, sie waren beim Schuster zusammengeklebt und mit Stollen versehen worden.«

Österreichische Gastfreundschaft
Eine der Hürden beim nächsten europäischen Auftritt 1963 war die Wiener Austria. Nach einem 1:0-Sieg vor der Rekordkulisse von 120.000 Zuschauern im Stadion Śląski, folgte im Retourmatch eine Niederlage. Es musste ein Entscheidungsspiel ausgetragen werden. Die Klubs einigten sich es nochmal in Wien stattfinden zu lassen, obwohl die Polen auf neutrales Terrain hätten bestehen können. »Die Wiener zeigten sich sehr hilfsbereit. Wir durften eine Woche lang umsonst in einem Sportzentrum trainieren, mussten somit nicht die Heimreise antreten.« Das dritte Spiel gegen die Austria wurde gewonnen, eine Runde später scheiterte Górnik aber an Dukla Praha. Generell denkt der 71-Jährige gern an Duelle mit österreichischen Vereinen zurück, nicht nur aufgrund der Gastfreundschaft: »Wir haben sie immer besiegt.«

Es folgten mehrere vergebliche Versuche, Triumphe auf internationalem Parkett zu erreichen, dabei war Fortuna Górnik nicht immer hold. In der folgenden Saison schied man abermals gegen Dukla Praha aus, diesmal durch Münzentscheid. 1968 war im Viertelfinale gegen Manchester United Endstation. Górnik fügte dem legendären Team um Bobby Charlton und George Best auf ihrem Weg zum Gewinn des Wettbewerbs jedoch die einzige Niederlage zu.

Im darauffolgenden Jahr erreichte der polnische Rekordmeister nach Siegen über Olympiakos Piräus, die Glasgow Rangers, Levski Sofia und AS Roma das Finale des Cups der Cupsieger. Im Halbfinale mussten die Oberschlesier drei Mal gegen den italienischen Spitzenklub antreten. Nach einem 1:1 in Rom, trennte man sich in Chorzów 2:2. »Wir dachten erst, dass wir ausgeschieden sind. Schließlich trafen die Römer in der Verlängerung zum Ausgleich.« Die Spieler saßen bedrückt in der Kabine und trauerten, und auch ein als Spaßvogel bekannter Funktionär konnte die Spieler nicht aufheitern, als er bekannt gab, dass Górnik nächste Woche noch mal in Straßburg antreten dürfe. »Wir hielten das für einen schlechten Witz«, erinnert sich Pan Stanisław. Erst als weitere Klubverantwortliche dies bestätigten, wurde das Entscheidungsspiel auch für die Spieler Realität.


Das Match in Straßburg endete 1:1, abermals nach Verlängerung, und weil es noch kein Elfmeterschießen gab, musste ein Münzwurf über den Finalteilnehmer entscheiden. »Der Schiedsrichter nahm Fabio Capello und mich beiseite. Er holte einen Jeton mit einer roten und einer grünen Seite heraus. Bevor Capello irgendetwas machen konnte, zeigte ich auf die Farbe der Hoffnung.« Einige polnische Spieler befanden sich in der Kabine, weil sie die nervliche Belastung nicht ertragen konnten. »Dżentelmen« Oślizło weiß noch ganz genau was er in jenen Sekunden dachte, als eine Farbe darüber entschied, wer zum Finale nach Wien fahren durfte: »Lieber Gott, soll ich denn noch mal verlieren?«

Fahnenflüchtige Funktionäre
Es wurde grün und in Schlesien brach eine unglaubliche Euphorie aus. Als das Flugzeug mit den Spielern im Tiefflug einige Runden über Zabrze drehte, kamen die Einwohner aus ihren Häusern und feierten. »Die Menschen fieberten dem Finale entgegen und waren stolz auf uns.« Die Spieler hofften aufgrund des enormen Erfolges auf satte Prämien. In Wien baten einige Akteure ihren Kapitän in Erfahrung zu bringen, was sie vom Klub bekommen würden. »Schließlich repräsentierten wir den Bergbau, unseren Verein, unsere Stadt und Polen«, so Oślizło. Diskussionen mit den Verantwortlichen wurden im Keim erstickt, erst sollte das Spiel gewonnen werden.



Eine Woche nach dem Weiterkommen gegen Roma fanden sich im Praterstadion knapp 8.000 Zuseher zum Finale ein. Für die Schlesier lief es nicht nach Plan. Górnik wurde von Trainer Matyas sehr defensiv eingestellt und lag zur Halbzeit 0:2 zurück. In der Pause baten die Spieler um eine offensivere Ausrichtung und belagerten in der zweiten Hälfte das Tor der Engländer. Doch weder Jan Banaś noch Włodzimierz Lubański gelang ein Treffer. Knapp 22 Minuten vor Ende des Spiels verkürzte Innenverteidiger Oślizło auf 1:2. »Ein weiteres Tor lag zwar in der Luft, wir konnten es aber nicht mehr erzielen.«Die kurze Regenerierungszeit nach dem Spiel gegen die Roma machte den Spielern zu schaffen, dazu kam die Abgebrühtheit der Engländer. »Sie haben auf Zeit gespielt. Es gab keine Ersatzbälle, und City schoss die Bälle meterweit ins Aus, wenn es für sie gefährlich wurde.«

Bis heute ist diese Finalteilnahme der größte Erfolg einer polnischen Vereinsmannschaft. Ohne Aussicht auf eine satte Geldprämie kehrten die Spieler in ihre Heimat zurück, nicht ahnend, dass es ihrem Verein nie wieder gelingen sollte, international an diese erfolgreiche Zeiten anzuknüpfen. Der Finaltorschütze muss bei den Erinnerungen an die Rückreise nach Polen plötzlich lachen: »Es sind zwei Busse nach Wien gefahren. Einer mit uns Spielern sowie unseren Frauen. Im anderen Bus saßen hohe kommunistische Funktionäre, verdiente Leute und Bergwerkdirektoren. Raten sie mal, welcher Bus komplett nicht zurückkehrt ist.«

Das Ende zweier Ären
Die Bergmänner aus Zabrze konnten auf europäischen Parkett keine großen Akzente mehr setzen, dominierten aber weiterhin die polnische Liga. Nach der Hinrunde der Saison 1972/73 führte Górnik die Tabelle vor Stal Mielec und Legia Warszawa mit zwei Punkten Vorsprung an. »Eigentlich war alles wie immer.« Entgegen allen Prognosen wurden die Weiß-Blau-Roten jedoch nicht Meister und belegten nur den enttäuschenden vierten Platz.
Bis heute sehnt man sich in Zabrze nach jenen goldenen Jahren und fragt sich, wieso diese Ära so abrupt, ganz ohne etwaige Vorzeichen, aufhörte. Bei näherem Hinsehen liegt die Antwort auf der Hand: Wegen Stanisław Oślizłos Abtritt von der Fußballbühne in der Winterpause 1972. Darauf angesprochen schmunzelt der Pressesprecher sichtlich gerührt:
»Vielleicht haben sie Recht. Doch ich möchte nicht arrogant klingen.«